Stress ကို အချက် ၄ ချက်ဖြင့် ရှင်းလင်းပြောပြခြင်း

ကျွန်တော် ဒီနေ့ မေးခွန်းကို အလွန်ကောင်းစွာ မေးပေးလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ Stress ဆိုတာကို လူတိုင်းနီးပါး ခံစားနေရတဲ့ ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီ stress ဆိုတာ ဘယ်ကလာတာလဲ၊ ဘာကြောင့် ဖြစ်နေရတာလဲ၊ ဘယ်လို ဖြေရှင်းရမလဲ ဆိုတာကို နားလည်သူက နည်းပါတယ်။ ကျွန်တော် ဒီနေ့ အချက် ၄ ချက်နဲ့ ရှင်းပြပေးချင်ပါတယ်။ ဒီ ၄ ချက်က အလွန်ရိုးရှင်းပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် နားလည်လိုက်တာနဲ့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ဘဝမှာ stress ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်မှာ သေချာပါတယ်။

အချက် (၁) – Stress က Mind Product ပါ (စိတ်၏ ထုတ်ကုန်)

ပထမဆုံး နားလည်ရမှာက stress ဆိုတာ စိတ်က ထုတ်လုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ Mind က အရာရာကို ဦးဆောင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဘဝမှာ ဖြစ်တဲ့အရာတိုင်းက စိတ်က အရင်ဦးဆောင်ပြီး အတွေးက ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီအတွေးက အကောင်းရော အဆိုးရော ထုတ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ stress ဆိုတာ ပြင်ပကနေ တိုက်ရိုက်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကပဲ ကိုယ့်ကို stress ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ ကျွန်တော် ပြောပြမယ်။ ခင်ဗျားက အလုပ်မှာ deadline တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒီ deadline က အမှန်တော့ အချိန်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က “ မပြီးရင် ဘာဖြစ်မလဲ၊ အလုပ်ထုတ်ခံရမလား” ဆိုပြီး စဉ်းစားလိုက်တာနဲ့ stress က စတင်ဖြစ်လာပါပြီ။ အဲဒီတော့ အဲဒီ stress က deadline ကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး၊ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်က အဲဒီအကြောင်းကို စဉ်းစားပြီး ထုတ်လုပ်လိုက်လို့ ဖြစ်တာပါ။

ဒါကြောင့်မို့ ကျွန်တော် အမြဲပြောတာက “ Mind က အရာရာကို ဦးဆောင်ပါတယ်၊ အတွေးက စိတ်ရဲ့ အလုပ် (Mind Product) ဖြစ်ပါတယ်” ။ အဲဒီအတွေးက သတိနဲ့ ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားက သတိရှိရှိနဲ့ “ ငါ ဒီအတွေးကို မစဉ်းစားတော့ဘူး၊ ငါ အခုပဲ လုပ်နိုင်တာ လုပ်မယ်” လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ရင် stress က လျော့သွားပါတယ်။ ဒါကြောင့် သတိက key ဖြစ်ပါတယ်။ သတိနဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်တတ်ရင်၊ အတွေးကို ရွေးချယ်တတ်ရင် stress က မဖြစ်တော့ပါဘူး။

အချက် (၂) – Stress က Emotional Reaction ပါ (စိတ်ခံစားမှု၏ တုံ့ပြန်မှု)

ဒုတိယအချက်က stress ဆိုတာ emotional reaction (စိတ်ခံစားမှု၏ တုံ့ပြန်မှု) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ pressure (ဖိအား) ကြောင့် ကျွန်တော်တို့က resist (တွန်းလှန်) လုပ်လိုက်ပြီး tension (တင်းမာမှု) နဲ့ stress ဖြစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော် ရှင်းပြပါမယ်။ ဘဝမှာ အမြဲတမ်း အာရုံတွေ ဝင်လာပါတယ်။ မြင်တာ၊ ကြားတာ၊ နံတာ၊ စားတာ၊ ထိတာ၊ တွေးတာ – ဒါတွေက Receiving (လက်ခံခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ကျွန်တော်တို့က Responding (တုံ့ပြန်ခြင်း) လုပ်ပါတယ်။ အဲဒီ တုံ့ပြန်မှုမှာ သညာ (Thought – အတွေး)၊ ဝေဒနာ (Emotion – ခံစားမှု)၊ စေတနာ (Reaction – တုံ့ပြန်မှု) ဆိုပြီး သုံးခု ပါဝင်ပါတယ်။

ဥပမာ ခင်ဗျားက လမ်းမှာ ကားမောင်းနေတယ်။ ရှေ့က ကားတစ်စီးက ရုတ်တရက် ဖြတ်လာတယ်။ အဲဒီတော့ ခင်ဗျားက “ ဟင့်အင်း၊ ဒီကောင် ဘာလုပ်နေတာလဲ” ဆိုပြီး စိတ်ဆိုးလာတယ်။ အဲဒါက pressure ပါ။ အဲဒီ pressure ကို ခင်ဗျားက resist (တွန်းလှန်) လုပ်လိုက်တယ်။ “ ဒီလူက မှားနေတယ်၊ ငါ့ကို အနှောက်အယှက် ပေးနေတယ်” ဆိုပြီး စိတ်ထဲမှာ tension (တင်းမာမှု) ဖြစ်လာပါတယ်။ အဲဒီ tension က stress ဖြစ်သွားပါပြီ။

ဒါပေမယ့် ခင်ဗျားက သတိရှိရှိနဲ့ “ အင်း၊ ဒီလူက အရှိန်မထိန်းနိုင်တာ ဖြစ်မယ်၊ ငါ့ကို တမင် အနှောက်အယှက်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး” လို့ စဉ်းစားလိုက်ရင် resist မလုပ်တော့ပါဘူး။ အဲဒါဆို tension မရှိတော့ပါဘူး၊ stress လည်း မဖြစ်တော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် stress က pressure ကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်စိတ်က resist လုပ်လို့ ဖြစ်တာပါ။

အချက် (၃) – Stress ကြောင့် Struggle (ရုန်းကန်မှု) ဖြစ်ပါတယ်

တတိယအချက်က stress ကြောင့် ကျွန်တော်တို့က struggle (ရုန်းကန်မှု) လုပ်ပါတယ်။ ဒါက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်ပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ stress က ကျွန်တော်တို့ကို အမြဲတမ်း တစ်ခုခု ရုန်းကန်နေစေပါတယ်။

ကျွန်တော် ပြောပြမယ်။ ကျွန်တော်တို့က “ ဘဝဟာ ရုန်းကန်ရမှု (Life is a struggle)” လို့ သိကြပါတယ်။ ဒါက တကယ့်ကို မှန်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့က expectation (မျှော်လင့်ချက်) တွေ ရှိပါတယ်။ “ ငါ့ဘဝက ဒီလို ဖြစ်သင့်တယ်၊ ငါ့မှာ ဒီလို ရှိသင့်တယ်” ဆိုပြီး မျှော်လင့်နေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် reality (အမှန်တရား) က expectation နဲ့ မတူပါဘူး။ အဲဒီတော့ expectation နဲ့ reality ကြားမှာ gap (ကွာဟချက်) တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီ gap ကြောင့် stress ဖြစ်ပြီး struggle လုပ်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ ခင်ဗျားက “ ငါ့သားက စာတော်ရမယ်” လို့ မျှော်လင့်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် သားက စာမတော်ဘူး။ အဲဒီတော့ ခင်ဗျားက stress ဖြစ်လာပါပြီ။ “ ဘာလို့ ဒီလို ဖြစ်နေတာလဲ၊ ငါ ဘာလုပ်ရမလဲ” ဆိုပြီး struggle (ရုန်းကန်) လုပ်နေရပါတယ်။ အဲဒါက expectation နဲ့ reality ကြားမှာ gap ရှိနေလို့ ဖြစ်တာပါ။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ပြောချင်တာက ဘဝမှာ struggle ရှိတာက သဘာဝပါ၊ ဒါပေမယ့် struggle ကို လျှော့ချချင်ရင် expectation ကို လျှော့ချရပါမယ်။ Acceptance (လက်ခံခြင်း) က အရေးကြီးပါတယ်။ “ အင်း၊ ဒီလို ဖြစ်နေတာပဲ၊ ငါ လက်ခံမယ်၊ ငါ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဘာလုပ်နိုင်လဲ” ဆိုပြီး စဉ်းစားလိုက်ရင် struggle က လျော့သွားပါတယ်။

အချက် (၄) – Struggle လုပ်ရင် Stress ပိုဆိုးလာပါတယ်

စတုတ္ထအချက်က struggle လုပ်ရင် stress က ပိုဆိုးလာပါတယ်။ ဒါက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့က struggle လုပ်လေလေ၊ stress က များလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော် ရှင်းပြပါမယ်။ ခင်ဗျားက “ ငါ stress မရှိစေချင်ဘူး” ဆိုပြီး အားထုတ်နေတယ်။ အဲဒါက struggle ပါ။ ခင်ဗျားက stress ကို resist (တွန်းလှန်) လုပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတော့ stress က ပိုများလာပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ “ ငါ stress မရှိစေချင်ဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးက stress ကို ပိုဖြစ်စေပါတယ်။ “ ငါ အိပ်လို့ မပျော်ဘူး” ဆိုပြီး စဉ်းစားနေတာနဲ့ အိပ်လို့ ပိုမပျော်တော့ပါဘူး။

ဒါကြောင့် ကျွန်တော် ပြောချင်တာက struggle မလုပ်ပါနဲ့။ Relax (အနားပေး) လုပ်ပါ။ Release (လွှတ်ချ) လုပ်ပါ။ “ အင်း၊ stress ရှိနေတာပဲ၊ ငါ လက်ခံမယ်၊ ငါ ဝင်လေထွက်လေ မှတ်မယ်” ဆိုပြီး ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည်ငြိမ်နေလိုက်ပါ။ အဲဒါဆို struggle မရှိတော့ပါဘူး၊ stress လည်း လျော့သွားပါတယ်။

—

နိဂုံး – Stress ကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းရမလဲ

ကျွန်တော် အချုပ်ပြောပြပါမယ်။ Stress ဆိုတာ စိတ်က ထုတ်လုပ်တာ (Mind Product) ဖြစ်ပါတယ်။ သတိနဲ့ ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။ Stress က emotional reaction (စိတ်ခံစားမှု၏ တုံ့ပြန်မှု) ဖြစ်ပြီး pressure ကြောင့် resist လုပ်လို့ tension နဲ့ stress ဖြစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Stress ကြောင့် struggle (ရုန်းကန်မှု) ဖြစ်ပြီး struggle လုပ်ရင် stress က ပိုဆိုးလာပါတယ်။

ဒါကြောင့် stress ကို ဖြေရှင်းချင်ရင် သတိနဲ့ နေပါ။ Relax လုပ်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို scanning လုပ်ပြီး ဘယ်နေရာ တင်းနေလဲ ကြည့်ပါ။ ဝင်လေထွက်လေ မှတ်ပြီး စိတ်ကို release (လွှတ်ချ) လုပ်ပါ။ Meditation (တရား) ဆိုတာ တရားလုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ Mind နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဟာတွေကို Practice လုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Mental wellness (စိတ်ကျန်းမာရေး) အတွက် လုပ်တာပါ။

ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည်ငြိမ်နေတတ်ရင် stress က မရှိတော့ပါဘူး။ Rest In Peace က သေမှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ Sleep In Peace က အိပ်မှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ Live In Peace က ပစ္စုပ္ပန်မှာ မတွေးတော့ရင် ရပါတယ်။ မတွေးလို့ ကောင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Alert ဖြစ်ပါ၊ Alive ဖြစ်ပါ၊ Awake ဖြစ်ပါ။ အဲဒါက သတိတရားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်တော် ဒီလို ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ နားလည်သွားပါပြီလို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ Stress က ကိုယ့်စိတ်က ထုတ်လုပ်တာ၊ သတိနဲ့ ရွေးချယ်နိုင်တာ၊ resist မလုပ်ရင် မဖြစ်တာ၊ struggle မလုပ်ရင် လျော့သွားတာ – ဒါတွေကို မှတ်ထားပြီး ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည်ငြိမ်စွာ နေတတ်အောင် လေ့ကျင့်ကြပါ။

သာဓု သာဓု သာဓု။

Dr. Soe Lwin (Mandalay)