ဝဋ်သုံးပါး — သံသရာလည်ပတ်မှု၏ စစ်မှန်သောသဘောတရား
ယနေ့ ကျွန်တော် ရှင်းပြချင်တာက ဝဋ်သုံးပါး (သံသရာလည်ပုံ) အကြောင်းပါ။ သင်တို့ဟာ “ ဝဋ်လည်တယ်” ဆိုတဲ့စကားကို ကြားဖူးကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဝဋ်ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်လိုလည်တာလဲဆိုတာကို အမှန်တကယ် နားလည်ဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ ကျွန်တော် အခုပြောမယ့်အကြောင်းအရာက ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်) နှင့် ဝဋ်သုံးပါး (ကိလေသာဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်၊ ဝိပါကဝဋ်) တို့ရဲ့ ချိတ်ဆက်မှုကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြပေးချင်ပါတယ်။
ဝဋ်သုံးပါး၏ အဓိပ္ပါယ်
ဝဋ် ဆိုတာ ပါဠိစကားပါ။ “ လည်တယ်၊ ပတ်တယ်” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ရှိပါတယ်။ သံသရာဆိုတာ ဘဝတစ်ခုပြီးတိုင်း နောက်ဘဝ ထပ်ပေါ်လာပြီး၊ အဆုံးမရှိ ပတ်နေတဲ့ သဘောပါ။ ဒီဝဋ်ကို သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ ကိလေသာဝဋ် (ကိလေသာတွေ လည်ပတ်မှု)၊ ကမ္မဝဋ် (ကံတွေ လည်ပတ်မှု)၊ ဝိပါကဝဋ် (အကျိုးတရားတွေ လည်ပတ်မှု) တို့ပါ။ ဒီဝဋ်သုံးမျိုးဟာ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နေပြီး၊ တစ်ခုက နောက်တစ်ခုကို ဖြစ်စေတာပါ။
ဝိပါကဝဋ် — အကျိုးတရားလည်ပတ်မှု
အရင်ဆုံး ဝိပါကဝဋ် ကို နားလည်ရမှာပါ။ “ ဝိပါက” ဆိုတာ အကျိုးတရား ပါ။ အတိတ်ဘဝက ကံကြောင့် ခုဘဝမှာ မျက်စိမြင်တယ်၊ နားကြားတယ်၊ နှာခေါင်းနံတယ်၊ လျှာစားတယ်၊ ကိုယ်ထိတယ်၊ စိတ်တွေးတယ် ဆိုတဲ့ မြင်၊ ကြား၊ နံ၊ စား၊ ထိ၊ တွေး တို့ဟာ ဝိပါက (အကျိုး) တွေပါ။ ဒါတွေက ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ရဲ့ ပေါ်ထွန်းမှုပါ။ အတိတ်ဘဝက သမုဒယ (ကံ) ကြောင့်မို့ အခုဘဝမှာ ခန္ဓာငါးပါး ရတာဟာ အကျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော် ဒီမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု ပြောချင်တာက၊ မြင်တာ၊ ကြားတာ၊ ထိတာ ဒါတွေဟာ ရုပ်နာမ် (ပရမတ်တရား) တွေပါ။ ဒါတွေကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ အဖြစ် မမြင်ဘဲ ရုပ်နာမ် အဖြစ် မြင်ရမှာပါ။ ဒါမှ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ပုဂ္ဂိုလ်အယူ) ဖြုတ်နိုင်မှာပါ။
ကိလေသာဝဋ် — ကိလေသာတွေ လည်ပတ်မှု
ဝိပါက (အကျိုးတရား) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ ငါတို့မှာ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု)၊ တဏှာ (တွယ်တာမှု)၊ ဥပါဒါန (စွဲလမ်းမှု) တို့ ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီတော့ ကိလေသာဝဋ် ဆိုတာ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန တို့ရဲ့ လည်ပတ်မှုပါ။ ဥပမာ၊ မြင်လိုက်တဲ့အခါ “ ဟာ၊ ပန်းပွင့်လေး လှလိုက်တာပါလား” ဆိုပြီး သညာ (အမှတ်အသား) ပေါ်လာပါတယ်။ ပြီးတော့ “ ကောင်းတာပဲ၊ လိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာ (တွယ်တာမှု) ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီတဏှာက ဥပါဒါန (စွဲလမ်းမှု) ဖြစ်လာပါတယ်။
ဒီမှာ အရေးကြီးတာက သညာ ပေါ်တာက သဘာဝပါ။ သညာဟာ အရင်လာတာပါ။ ဒါပေမဲ့ သညာနောက်က သတိ လိုက်နိုင်ရင် ဥပါဒါန် မကပ်ပါဘူး။ သညာနောက်က သတိ မလိုက်နိုင်ရင် ဥပါဒါန ကပ်သွားပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ ကျွန်တော်တို့က သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ တို့ကို တည်ထားရမှာပါ။ သတိ ရှိရင် ဥပါဒါန မရှိဘူး။ ဥပါဒါန ရှိရင် သတိ မရှိဘူး။ ကုသိုလ် နှင့် အကုသိုလ် က တူပြိုင်မနေနိုင်ပါဘူး။
ကမ္မဝဋ် — ကံတွေ လည်ပတ်မှု
ဥပါဒါန ကပ်လိုက်တဲ့အခါ ကမ္မဝဋ် ဖြစ်လာပါတယ်။ ဥပါဒါန ကြောင့် မိမိအလိုအတိုင်း ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တို့ဖြင့် အားထုတ်မှု (သင်္ခါရ) ပြုလုပ်သောအခါ ကုသိုလ်ကံ (ကောင်းတဲ့ကံ) သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံ (ဆိုးတဲ့ကံ) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီကံတွေဟာ နောက်ဘဝ နောက်ခန္ဓာကို ဖြစ်စေသော အကြောင်း (သမုဒယသစ္စာ) ဖြစ်ပါတယ်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မှာ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ ဆိုတာက “ ဥပါဒါန်ကြောင့် ကံဖြစ်တယ်” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ပါ။ ဒီတော့ ဥပါဒါန (ကိလေသာဝဋ်) ကြောင့် ကံ (ကမ္မဝဋ်) ဖြစ်ပါတယ်။ ကံ ကြောင့် အကျိုး (ဝိပါကဝဋ်) ဖြစ်ပါတယ်။ အကျိုး ဖြစ်ရင် ပြန်ပြီး ဥပါဒါန ကပ်ပါတယ်။ ဒီလို အစဉ်အတိုင်း လည်နေတာပါ။
ဝဋ်သုံးပါး လည်ပုံ — အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်
ဒီတော့ ဝဋ်သုံးပါး လည်ပုံကို အချုပ်ပြောရရင်၊ ဝိပါကဝဋ် (အကျိုးတရား — မြင်၊ ကြား၊ နံ၊ စား၊ ထိ၊ တွေး) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ၊ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) ကြောင့် တဏှာ၊ ဥပါဒါန (ကိလေသာဝဋ်) ပေါ်လာပါတယ်။ ဥပါဒါန ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ (ကမ္မဝဋ်) တို့ ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ ကံ ကြောင့် နောက်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါး (ဝိပါကဝဋ်) ထပ်ရပါတယ်။ ဒီလို အကြောင်းတစ်လှည့်၊ အကျိုးတစ်လှည့် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းဖြင့် သံသရာ ဆိုတဲ့ ဘဝအကျဥ်းထောင်က မဆုံးနိုင်တော့ပါဘူး။
အကြောင်းတရား သည် သမုဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲရတဲ့အကြောင်း) ထိုက်ပြီး၊ အကျိုးတရား သည် ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲမှု) ထိုက်ပါတယ်။ ဒီတော့ မြင်လိုက်၊ ကြားလိုက်သည်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား (ခန္ဓာငါးပါး) ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် မြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်သော ခန္ဓာငါးပါးကို ယောက်ျား၊ မိန်းမ အနေဖြင့် အသိမှားမှု (အဝိဇ္ဇာ) ကြောင့် တွယ်တာမှု (တဏှာ)၊ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန) ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ ဥပါဒါန ကြောင့် မိမိအလိုအတိုင်း ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တို့ဖြင့် အားထုတ်မှု (သင်္ခါရ) ပြုလုပ်သောအခါ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် (ကံ) တို့ ဖြစ်ပေါ်လေသည်။ ထိုအခါ နောက်ဘဝ နောက်ခန္ဓာကို ဖြစ်စေသော အကြောင်း (သမုဒယသစ္စာ) ထိုက်လေသည်။
ဝဋ်သုံးပါး ရပ်ဖို့ — သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ
ဒီတော့ ဝဋ်သုံးပါး ကို ရပ်ဖို့ဆိုရင် ကိလေသာဝဋ် ကို ရပ်ရမှာပါ။ ကိလေသာဝဋ် ရပ်ရင် ကမ္မဝဋ် ရပ်ပါတယ်။ ကမ္မဝဋ် ရပ်ရင် ဝိပါကဝဋ် ရပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ ဥပါဒါန မကပ်အောင် သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ တို့ကို တည်ထားရမှာပါ။ သတိ ရှိရင် ဥပါဒါန မရှိပါဘူး။ ဥပါဒါန မရှိရင် ကံ မဖြစ်ပါဘူး။ ကံ မဖြစ်ရင် အကျိုး မရပါဘူး။ ဒါကြောင့်မို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ရပ်လေသည်။
ဝီရိယ (အားထုတ်မှု) ဆိုတာ ကိလေသာတွေကို ပူပန်ခြောက်သွေ့စေတတ်တဲ့ အားထုတ်မှု (အာတာပီ) ပါ။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် မှာ အာတာပီ ဆိုတာက ကိလေသာတွေကို ပူပန်ခြောက်သွေ့စေတတ်တဲ့ ဝီရိယ မျိုးပါ။ ဒီ ဝီရိယ မျိုးကို ထူထောင်ထားလို့ရှိရင် ကိလေသာ မလာတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့်မို့ ဝီရိယ လိုတယ်။ သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ ကို တင်ပါ။
ရှေ့စိတ်-နောက်စိတ် ပိုင်းခြား
ကျွန်တော် ရှေ့စိတ်-နောက်စိတ် ပိုင်းခြားသင်တဲ့အခါ၊ တချို့လူတွေက အခက်ကြုံပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နားလည်ဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။ ရှေ့စိတ် တွေဟာ အကျိုးတရား (နာမ်ရုပ်) တွေသာ ဖြစ်တယ်။ နောက်စိတ် မှာ သိ မလိုက်ရင် ဥပါဒါန ဖြစ်မယ်။ ဥပါဒါန ဖြစ်ရင် ဥပါဒါနပစ္စယာ ကမ္မဘဝ ဆိုသလို ဥပါဒါန အစွဲကြောင့် စေတနာ နဲ့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တွေကို အားထုတ်မယ်။ ကောင်းတာ အားထုတ်ရင် ကုသိုလ်ကံ၊ ဆိုးတာ အားထုတ်ရင် အကုသိုလ်ကံ ဆိုပြီး ကံ တွေ မြောက်မယ်။ ကံ တွေ မြောက်ရင်တော့ ကံ ၏ အကျိုးပေး အဖြစ် နာမ်ရုပ် တွေ ရကြဦးမှာပါ။ ကုသိုလ်ကံ ကြောင့် ကုသိုလ်ကံအကျိုးပေး နာမ်ရုပ်၊ အကုသိုလ်ကံ ကြောင့် အကုသိုလ်ကံအကျိုးပေး နာမ်ရုပ်တွေ ရကြမှာပါ။ ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ သာ ကွာပါတယ်။ နာမ်ရုပ် တွေရကြတာတော့ အတူတူပါ။ နာမ်ရုပ် တွေရရင် ဇာတိ (မွေးဖွားမှု) တွေ ရဦးမှာပါ။ ဇာတိ ရှိရင် ဇရာမရဏ (အိုမှု၊ သေမှု) တွေ ကြုံဦးမှာပါ။ ဇာတိ ရသမျှတော့ မလွဲမသွေ သေ ကြရဦးမှာပါ။ မွေးတိုင်းသေရတဲ့ ဘေးဆိုး က မလွတ်နိုင်ပါ။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သိမြင်ခြင်း — သစ္စာဝင်ရာ
ဒီတော့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကို သိမြင်နားလည်ပါက ဝိပဿနာ ၏ အခြေခံသဘောတရားဖြစ်သော ရုပ်နာမ်၊ အကြောင်းအကျိုး ကို အနတ္တဉာဏ် ဖြင့် သိမြင်ပြီး ဒုက္ခသစ္စာ (ခန္ဓာငါးပါး) က သိရမည့်အကျိုးတရား၊ သမုဒယသစ္စာ (အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန) က ပယ်ရမည့်အကြောင်းတရား ဟူ၍ ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ပေမည်။ ထိုအခါ သမုဒယသစ္စာ ကို မဂ္ဂသစ္စာ ဖြင့် ပယ်၍ သမုဒယ မရှိသောကြောင့် ဒုက္ခ ငြိမ်းခြင်းသည် အကြောင်းချုပ် သဖြင့် အကျိုးချုပ် သော နိရောဓသစ္စာ ဆိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။
ဒီလို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကို နားလည်သိမြင်ခြင်းဖြင့် သမ္မုတိနယ် (ပုဂ္ဂိုလ်အသိ) မှ ပရမတ်နယ် (ရုပ်နာမ်အသိ) သို့ ရောက်ကာ သစ္စာဝင် သည်အထိ နှလုံးသွင်း ပွားများ အားထုတ်နိုင်ပေမည်။
နိဂုံး
ဝဋ်သုံးပါး ဆိုတာ ကိလေသာဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်၊ ဝိပါကဝဋ် တို့ပါ။ ဝိပါကဝဋ် (အကျိုး) ကြောင့် ကိလေသာဝဋ် (ကိလေသာ) ပေါ်လာပြီး၊ ကိလေသာဝဋ် ကြောင့် ကမ္မဝဋ် (ကံ) ဖြစ်လာပြီး၊ ကမ္မဝဋ် ကြောင့် ဝိပါကဝဋ် (အကျိုး) ထပ်ရပါတယ်။ ဒီလို အစဉ်အတိုင်း လည်နေတာပါ။ ဒီဝဋ်ကို ရပ်ဖို့ဆိုရင် သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ တို့ကို တည်ထားပြီး ဥပါဒါန မကပ်အောင် လုပ်ရမှာပါ။ ဥပါဒါန ချုပ်ရင် ကံ ချုပ်ပါတယ်။ ကံ ချုပ်ရင် အကျိုး ချုပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ရပ်လေသည်။ သံသရာ ရပ်လေသည်။ နိဗ္ဗာန် ဆိုက်လေသည်။
ကျွန်တော် သင်တို့အားလုံးကို သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ ဘာဝနာအစွမ်းရဲ့ အားကိုးနဲ့ပဲ လျှောက်လှမ်းဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။ ရှေ့စိတ် ပြီး နောက်စိတ် မှာ သတိ ကပ်နိုင်ရင် ဘုရားရှင် ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီး ကို ဖူးတွေ့နိုင်ပြီ။ ဘုရား ဆိုတာ ဉာဏ် ပဲ။ သတိ ကြောင့် ဉာဏ် ဖြစ်တယ်။ အကြောင်းအကျိုး ကို ပို၍ နားလည်ပါစေ။
သာဓု၊ သာဓု၊ သာဓု။
Dr. Soe Lwin (Mandalay)