နယ်သုံးနယ်တွင် သတိ၏ အပြောင်းအလဲ

ခင်ဗျားမေးတဲ့ မေးခွန်းက တော်တော်လေး အရေးကြီးပါတယ်။ သတိထားရာမှာ နယ်သုံးနယ်ကို ဘယ်လို ပြောင်းလဲသွားတာကို သိချင်တာဟာ ဝိပဿနာအလုပ်ရဲ့ အနှစ်သာရကို နားလည်ချင်တဲ့ သဘောပါပဲ။ ဒီအကြောင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိအောင် ကျွန်တော် အသေးစိတ် ရှင်းပြပေးချင်ပါတယ်။

သမုတိနယ်တွင် သတိ၏ အလုပ်

ပထမဆုံး သမုတိနယ် ဆိုတာ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ရှိသည်ဆိုတဲ့ လောကသတ်မှတ်ချက်အတိုင်း ပြောဆို ကြံစီ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ နယ်ပါ။ ဒီနယ်မှာ သတိဆိုတာ သညာသိ အဆင့်ပါပဲ။ သညာသိဆိုတာ အမည်နာမတပ်ပြီး သိတာပါ။ “ ငါ လမ်းလျှောက်နေတယ်” ၊ “ ငါ ထိုင်နေတယ်” ၊ “ ငါ အသက်ရှူနေတယ်” ဆိုပြီး ပုဂ္ဂိုလ်အမြင်နဲ့ သတိထားနေတာပါ။

ဒီအဆင့်မှာတော့ သီလ ကို စင်ကြယ်အောင် ကာယကံမှု၊ ဝစီကံမှုတို့ကို သတိထားရတာပါ။ လူတိုင်းနီးပါး ဒီအဆင့်မှာပဲ ရှိနေကြတာပါ။ စာဖတ်သိ၊ တရားနာသိ၊ ဗဟုသုတအသိတွေ များပြီး စဉ်းစားဆင်ခြင်သိသူတွေဟာ မိမိကိုယ်ကို တော်တော်လေး သိထားပြီလို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ မှန်ပါတယ်၊ သမုတိနယ်သိအနေနဲ့ ရုပ်နာမ်အကြောင်းအကျိုး ဆက်နွယ်မှုတို့ကို သိထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပရမတ်နယ်သိအနေနဲ့ ရုပ်နာမ်အကြောင်းအကျိုး ဆက်နွယ်မှုတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိမြင်နိုင်ကြသေးပါဘူး။

သမုတိနယ်မှ ပရမတ်နယ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

ပရမတ်နယ် ကို ရောက်ဖို့ဆိုတာ ဝိပဿနာရဲ့ ပထမပိုင်းမှာ အလွန်အရေးကြီးလှပါတယ်။ သမုတိနယ်တွင် သမုဒယ ရှိပါတယ်။ ထို့ကြောင့် သမုတိနယ်တွင် ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါအမြင်ဖြင့် ပရမတ်တရားတို့ကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန် ဆိုသော သမုဒယအဖုံးကို ဖွင့်ရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒယအဖုံးကို ဖွင့်နိုင်မှလည်း ရုပ်နာမ်ပရမတ် ဒုက္ခသစ္စာ ကို သိမြင်နိုင်ပြီး ပရမတ်နယ်သို့ အရောက်လှမ်းနိုင်ပေမည်။

ဒီကူးပြောင်းမှုမှာ သတိက ဘယ်လို ပြောင်းလဲသွားလဲဆိုတော့ “ ငါ” ဆိုတဲ့ အယူက တဖြည်းဖြည်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ ဥပမာ လမ်းကူးတဲ့အခါ “ ငါ လမ်းကူးတယ်” ဆိုတဲ့ သညာသိက “ ကားမတိုက်အောင် သတိက စောင့်ရှောက်တယ်” ဆိုတဲ့ သဘောကို သိလာပါတယ်။ “ ငါ” က စောင့်ရှောက်တာမဟုတ်ဘူး၊ သတိ က စောင့်ရှောက်တာပါ။ ရှေ့က သတိမှာ ဒိဋ္ဌိပြုတ်သွားတယ်။ ဒိဋ္ဌိပြုတ်သွားတော့ နောက်က မဂ္ဂင်ထိုက်တဲ့သတိ ဝင်လာတာပါ။

ပရမတ်နယ်မှာ သတိက ဝိညာဉ်သိ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဝိညာဉ်သိဆိုတာ ရုပ်၊ နာမ်၊ အကြောင်းအကျိုးတို့၏ ပရမတ်သဘောကို အမည်မတပ်တော့ဘဲ ထိတာကို သိကာမျှ သဘောဖြင့် ဉပေက္ခာပြု ပြီး နေတတ်လာခြင်းပါ။ ဒီအဆင့်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါအမြင်ကို ကျော်လွန်အောင် သမာဓိ အားဖြင့် မနောကံမှု ကို စင်ကြယ်အောင် အားထုတ်ရပါတယ်။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အသုဘ၊ အနတ္တ ကို သိမြင်နိုင်လာပါတယ်။

ပရမတ်နယ်မှ သစ္စာနယ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း

ပရမတ်နယ်ရောက်ပြီးတဲ့အခါ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်နဲ့ ကျေနပ်မနေသင့်ပါဘူး။ နောက်တစ်ဆင့်ဖြစ်သော သစ္စာနယ် ဝင်တတ်ရပေမည်။ သစ္စာဝင်တတ်မှ မဂ္ဂသစ္စာ ပွားများနိုင်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်၏ သာသနာတွင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်သည် သာသနာ၏အနှစ် ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာရောက်မှ အကျင့်ပြည့်စုံပါတယ်။

သစ္စာနယ်မှာ သတိက ပညာသိ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ လောကီသစ္စာ နှစ်ပါးဖြစ်သော ဒုက္ខသစ္စာ နှင့် သမုဒယသစ္စာ၊ လောကုတ္တရာသစ္စာ နှစ်ပါးဖြစ်သော နိရောဓသစ္စာ နှင့် မဂ္ဂသစ္စာ ဆိုသော သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်အောင်၊ မျက်မှောက်ပြုအောင် အားထုတ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ လမ်းကူးတာကို ပြန်ကြည့်ရင် လမ်းကူးတာက သမုတိနယ်၊ ဒီလမ်းကူးတဲ့အပေါ်မှာ သတိတို့၊ ဒိဋ္ဌိတို့ သိသွားတာက ပရမတ်နယ်၊ သစ္စာ ဝင်တော့ သစ္စာနယ် ပါပဲ။ နောက်ကသတိက မဂ္ဂသစ္စာ၊ ရှေ့ကသတိက ဒုက္ခသစ္စာ၊ ပြုတ်သွားတာက သမုဒယသစ္စာ (ဒိဋ္ဌိပြုတ်သွားတာ)၊ “ ငါ” လို့ မနောကံချုပ်တာက နိရောဓသစ္စာ ပါ။ ဒါပဲလေ ဝိပဿနာ။

သတိ၏ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲမှုကို ပိုင်းခြားသိခြင်း

သညာသိမှ ဝိညာဉ်သိဖြစ်အောင် သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ တို့ကို ထူထောင်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိညာဉ်သိဖြစ်ပါက ရုပ်၊ နာမ်၊ အကြောင်းအကျိုးတို့၏ ပရမတ်သဘောကို အမည်မတပ်တော့ဘဲ ထိတာကို သိကာမျှ သဘောဖြင့် ဉပေက္ခာပြုပြီး နေတတ်လာပေမည်။ ထိုသို့ ဉပေက္ခာသဘောကို ဉာဏ် နှင့်ယှဉ်ပြီး နှလုံးသွင်း ပွားများအားထုတ်ရင်း သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တို့ ရင့်ကျက်ပြည့်စုံလာသောအခါ ပညာသိဖြစ်သောအားဖြင့် နိဗ္ဗာန် မျက်မှောက်ပြုခွင့် ရပေမည်။

နယ်သုံးနယ်ကို ဘယ်လို ခွဲခြားသိမလဲ

ကျွန်တော်တို့ ဝိပဿနာအလုပ် အားထုတ်ရာမှာ သမုတိနယ်မှ ပရမတ်နယ်သို့ ကူးရ ပါတယ်။ ပရမတ်နယ်ရောက်မှ သစ္စာနယ်ဝင် ကာ ဒုက္ခ ကို ပိုင်းခြား (သိ)ခြင်း၊ သမုဒယ (ပယ်)ခြင်း၊ နိရောဓ (ဆိုက်)ခြင်းတို့ကို မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (ပွား)ခြင်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

နယ်သုံးနယ်၏သဘောကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသိမြင်အောင် ဥပမာပေးရလျှင် ရပ်ကွက်ထဲတွင် ခေါင်းကိုက်ပါက ပါရာစီတမောဝယ်သောက်၊ ဗိုက်အောင့်ပါက လေဆေးသောက် စသည်ဖြင့်လည်း ထိုထို အာဂန္တုရောဂါများ ပျောက်ကြပါတယ်။ ထို့အတူ သမုတိနယ် တွင် ဒါန၊ သီလ၊ သမထဘာဝနာ တို့ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအနေဖြင့် အားထုတ်ကာ ကုသိုလ်တရားတို့ရရှိကြပါတယ်။

သို့သော် ရောဂါသည် သာမန်မဟုတ်ပဲ ပြင်းထန်လာပါက ဆေးရုံတင်ရပေမည်။ ဆေးရုံတွင် ဆီးစစ်၊ သွေးစစ်၊ ဓာတ်မှန်ရိုက်၊ အာလ်ထရာဆောင်းရိုက် စသည်ဖြင့် အသေးစိတ်စစ်ဆေးရပါတယ်။ ထိုအခါ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါကို ကျော်လွန်၍ ရောဂါရှိသော အစိတ်အပိုင်းနှင့် ရောဂါမရှိသည့် ကောင်းသောအစိတ်အပိုင်းတို့ကို ခွဲခြားရလေတယ်။ ထို့အတူ ပရမတ်နယ် တွင် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါကို ရုပ်စိတ်စေတသိက် စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရပါတယ်။ ထိုအခါ ကောင်းသော ကုသိုလ်စိတ်စေတသိက် နှင့် မကောင်းသော အကုသိုလ်စိတ်စေတသိက် တို့ကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်အောင် ခွဲခြားရလေတယ်။

သတိထားရာမှာ အဓိကသတိပြုရမည့်အချက်များ

နယ်ကွဲဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ပရမတ်နယ်ကို နှလုံးသွင်းနေရင်း သမုတိနယ်ထဲသို့ ပြန်ကျသွားတတ်ပါတယ်။ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါအမြင်ကို မလွန်နိုင်ဘဲ ရှိတတ်ပါတယ်။ ပရမတ်အသိနယ် မစင်ကြယ် သ၍ သစ္စာနယ် က လက်ခံမည် မဟုတ်ပါဘူး။ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ သမုတိနယ်ကို မကျော်နိုင်သ၍လည်း ပရမတ်နယ်မရောက်ပါဘူး။ ပရမတ်မရောက်သ၍လည်း သစ္စာနယ်ကို ဝင်လို့မရသေးပါဘူး။

ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါဆိုသော သမုတိနယ်ကို မပယ်ရသော်လည်း သစ္စာနယ်မှာရှိသော သမုဒယ ကိုတော့ ပယ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ပရမတ်နယ် သည် ကြားခံဖြစ်၍ မသိမဖြစ် အရေးကြီးလှပါတယ်။ ထို့ကြောင့် နယ်သုံးနယ်စလုံးကို ပိုင်းခြားသိပြီး မဂ္ဂင်သစ္စာ နဲ့ နှလုံးသွင်းတတ်ရန် သတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်နေဖို့ အထူးလိုအပ်ပါတယ်။

အဆုံးသတ်အနေဖြင့်

ခင်ဗျားမေးတဲ့ သတိထားရာတွင် နယ်သုံးနယ်မှာ ဘယ်လို ပြောင်းလဲသတိထားသွားတာကို ပိုင်းခြားသိဖို့ဆိုတာ ဝိပဿနာ၏ အနှစ်သာရပါပဲ။ သမုတိနယ် မှာ သညာသိ (ပုဂ္ဂိုလ်အမြင်)၊ ပရမတ်နယ် မှာ ဝိညာဉ်သိ (ရုပ်နာမ်အမြင်)၊ သစ္စာနယ် မှာ ပညာသိ (သစ္စာလေးပါးအမြင်) ဆိုပြီး သတိက အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်သွားတာကို သေချာသိထားဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီအဆင့်တိုင်းမှာ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန် ဆိုတဲ့ သမုဒယအဖုံးကို တဖြည်းဖြည်း ဖွင့်ရင်း သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တို့ကို ထူထောင်ပြီး မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ပွားများအောင် အားထုတ်ရတာပါ။ ဒါပဲလေ ဝိပဿနာ။ ဝိပဿနာဆိုတာ နယ်သုံးနယ်သိသွားရင် အဲဒါကုန်သွားတာပါပဲ။ ဝိပဿနာထိုက်တာပါ။ လွယ်တော့လည်း လွယ်သွားတာပဲ။ Principle ကို လွယ်လွယ်သိအောင် သင်ရတာပါ။

Dr. Soe Lwin (Mandalay)