သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ (ညာနာနာ) အကြောင်းကို ပြည့်စုံစွာ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြပါ။

သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ (ညာနာနာ) – နားလည်လွယ်အောင် ပြည့်စုံစွာ ရှင်းပြခြင်း

—

နိဒါန်း – ဘာကြောင့် “ညာနာနာ” ကို နားလည်ရမလဲ

တရားချစ်ခင်သူများ၊
ဒီနေ့ ဆရာနဲ့အတူ သဘောတရားအနက်ရှိုင်းဆုံး၊ လူ့ဘောင်မှာ တကယ့်အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်နေတဲ့ သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ (ညာနာနာ) အကြောင်းကို အစအဆုံး၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်နဲ့အတူ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှ မကျန်အောင် နားလည်လွယ်အောင် ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့၊ မိမိဘဝထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တုံ့ပြန်ချက်တိုင်း၊ အတွေ့အကြုံတိုင်းမှာ ဒီ သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ ဆိုတဲ့ သုံးမျိုးဟာ အဓိကအခြေခံ အဖြစ်အပျက်တွေပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီသုံးခုကို နားမလည်ဘူးဆိုရင် ကိုယ့်ဘဝလမ်းကြောင်းလည်း မသိနိုင်ဘူး၊ တကယ့်တရားလမ်းကိုလည်း မမြင်နိုင်ပါဘူး။
အခု ဆရာနဲ့အတူ အလေးအနက်ထားပြီး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းခြားခြားနဲ့ မဟုတ်ဘဲ၊ အပြည့်အဝ၊ သက်သက်သပ်သပ်နဲ့ နားလည်နိုင်အောင် ပြောပြပါ့မယ်။

—

သညာ (Saññā) – မှတ်သားသိမြင်ခြင်း၏ သဘော

သညာဆိုတာ ဘာလဲ – ဘယ်နေရာမှာ ပေါ်လာသလဲ

သညာ ဆိုတာက မိမိ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ၊ သဘောထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “မှတ်သားခြင်း” ပါပဲ။
ဥပမာ – မနက်စာစားမယ်ဆိုရင်၊ မုန့်ဟင်းခါးထည့်ထားတယ်၊ လက်ဖက်ရည်ရှိတယ်၊ ကော်ဖီလည်းရှိတယ်။
ဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ “ဒါက မုန့်ဟင်းခါး၊ ဒါက လက်ဖက်ရည်၊ ဒါက ကော်ဖီ” ဆိုပြီး ခွဲခြားသိနားလည်တာ၊ အမည်တပ်တာ၊ မှတ်သားတာ – ဒါပဲ သညာ ဖြစ်ပါတယ်။

သညာ က မိမိနဲ့ပတ်သက်သမျှ အရာရာတွေကို အမည်တပ်ပြီး၊ သဘောပေါ်ထွက်လာအောင် မှတ်သားတတ်စေပါတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံမှာ “သူက ဗိုလ်ချုပ်လား၊ ဆရာလား၊ အမယ်လား” ဆိုပြီး လူတွေကို သက်သက်သာသာ ခွဲခြားတတ်တာလည်း သညာပါပဲ။
သညာ ဟာ တကယ်တော့ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်ထဲမှာ တစ်ယောက်ယောက်ရှိနေသလို ထင်သော်လည်း၊ တကယ်တော့ အမည်တပ်သက်သက်၊ မှတ်သားသက်သက်ပါပဲ။

သညာ၏ လုပ်ဆောင်ပုံ – ဘယ်လိုအဖိုးရှိသလဲ

သညာကြောင့်ပဲ မြင်တာ၊ ကြားတာ၊ နံတာ၊ စားတာ၊ ထိတာ၊ တွေးတာ တို့ကို မှတ်သားတတ်ပါတယ်။
ဥပမာ – မုန့်ဟင်းခါးကို မြင်တဲ့အခါ၊ “မုန့်ဟင်းခါး” ဆိုတဲ့ သညာပေါ်တယ်။
လက်ဖက်ရည်ကို နံတဲ့အခါ “လက်ဖက်ရည်” ဆိုတဲ့ သညာပေါ်တယ်။
ဒါကြောင့် မိမိ့ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အရာအားလုံးဟာ သညာမရှိဘူးဆိုရင် အမည်တပ်လို့လည်း မရဘူး၊ ခွဲခြားနိုင်လည်း မဖြစ်ဘူး။

သညာနဲ့ ပတ္သက်တဲ့ မှားယွင်းမှု – “ငါပဲ၊ ငါ့ပစ္စည်းပဲ” ဆိုတာ

သညာပေါ်လာတာကို မနားလည်ဘူးဆိုရင် “ငါပဲ၊ ငါ့ပစ္စည်းပဲ၊ ငါ့နာမည်ပဲ” ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို အထင်မှားသွားတတ်ပါတယ်။
တကယ်တော့ “ငါ” ဆိုတာ မရှိဘူး။ သညာက တကယ်တမ်း မှတ်သားခြင်း၊ အမည်တပ်ခြင်း သက်သက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နားလည်နိုင်ရင်ပဲ “အတ္တနဲ့ အနတ္တ” တို့ကို ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။
သညာပေါ်လာတဲ့အခါ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်လည်း လိုက်ပါလာတတ်တယ်။ ဒါကြောင့် သညာကို သန့်ရှင်းစွာ သိမြင်နိုင်ဖို့ သတိနဲ့ လေ့ကျင့်ဖို့ လိုပါတယ်။

—

ဝေဒနာ (Vedanā) – ခံစားမှု၏ သဘော

ဝေဒနာဆိုတာ ဘာလဲ – ဘယ်လိုပေါ်လာသလဲ

ဝေဒနာ ဆိုတာက ကိုယ့်စိတ်၊ ကိုယ့်ခန္ဓာထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခံစားမှု ပါပဲ။
ဒါက နာမည်တပ်တာ၊ မှတ်သားတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ထဲမှာ အရသာရှိတယ်၊ ပျော်တယ်၊ ဝမ်းနည်းတယ်၊ နာကျင်တယ်၊ ဗလီမရှိ၊ ငြိမ်းချမ်းတယ် စတာတွေပါပဲ။

ဥပမာ – မုန့်ဟင်းခါးကို စားတဲ့အချိန်မှာ အရသာရှိတယ်လို့ ခံစားရတာ၊ ဒါပဲ ဝေဒနာ ဖြစ်တယ်။
လက်ဖက်ရည် သောက်တဲ့အခါ သာယာတယ်၊ သောက်ချင်တယ်၊ သောက်ပြီးတော့ စိတ်အေးတယ်ဆိုတာလည်း ဝေဒနာပါပဲ။
ဒါပေါ့နော် – ခံစားမှုတွေပါပဲ။ ထိုခံစားမှုတွေက လူတိုင်းမှာ မတူညီနိုင်ဘူး။ တစ်ယောက်အားလုံးအတွက် တူညီတဲ့ ဝေဒနာ မရှိဘူး။

ဝေဒနာ၏ အမျိုးအစား – ဘယ်လိုခွဲခြားသလဲ

ဝေဒနာကို အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပျော်စရာ (စုခွင့်ဝေဒနာ)၊ နာကျင်စရာ (ဒုက္ခဝေဒနာ)၊ မပျော်မနာကျင် (ဥပေက္ခဝေဒနာ) ဆိုပြီး ခွဲနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ – ချောကလက် စားရင် ပျော်တယ်ဆိုတာ ပျော်စရာ ဝေဒနာ။
ပူလောင်ရင် နာကျင်တာ ဒုက္ခဝေဒနာ။
ထမင်းစားပြီး အလွန်မပျော်၊ မနာကျင်တော့ ဥပေက္ခဝေဒနာ။

ဒါကြောင့် ဝေဒနာဆိုတာ ကမ္ဘာ့အရာရာတိုင်းမှာ ပါလာတယ်၊ ခံစားမှုတစ်ခုမျိုးတော့ ရှိနေရမယ်။
ဒါကလည်း ကိုယ့်ထဲမှာ တစ်ယောက်ယောက်ရှိနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်ခံစားရုံပဲ။

ဝေဒနာနဲ့ မိမိ့အမြင် – ဘယ်လိုအရေးကြီးသလဲ

တကယ်တော့ လူတွေက “ငါ့ဝေဒနာ၊ ငါ့ခံစားမှု” လို့ သိမ်းပိုက်တတ်ကြတယ်။
အမှန်မှာ ဝေဒနာဟာ အကြောင်းရင်သာ ဖြစ်ပေါ်တာ၊ အကြောင်းကင်းရင် ချုပ်ပျောက်သွားပါတယ်။
ဥပမာ – ချောကလက်မြည်းနေချိန်မှာ ပျော်စရာ ဝေဒနာရှိတယ်။ မမြည်းတော့ဘူးဆိုရင် ဝေဒနာလည်း မရှိတော့ဘူး။
ဒါကြောင့် မိမိ့အတွေးမှာ “ငါ့ဝေဒနာ” လို့ သိမ်းပိုက်မယ်၊ အမြဲတမ်းရှိနေလို့ ထင်မယ်ဆိုရင် ဒါက မှားယွင်းမှု ဖြစ်ပါတယ်။

—

စေတနာ (Cetanā) – တိုက်တွန်းအား၏ သဘော

စေတနာဆိုတာ ဘာလဲ – ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ

စေတနာ ဆိုတာက ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခုလုပ်ချင်စိတ်၊ တစ်ခုခုကို တိုက်တွန်းအား ဖြစ်ပေါ်လာတာပါပဲ။
လူတစ်ယောက်ကို တစ်ခုခုလုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းတယ်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို တစ်ခုခုလုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းတယ်။
ဥပမာ – မုန့်ဟင်းခါးကို စားချင်တယ်ဆိုရင် “စားချင်တဲ့စိတ်” ပေါ်တယ်။ ဒါပဲ စေတနာပါပဲ။
တစ်ယောက်ကို “ကြိုက်တယ်၊ ကူညီချင်တယ်၊ လှူချင်တယ်” ဆိုတာလည်း စေတနာပါပဲ။

စေတနာ ဟာ အသက်ရှင်နေတဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်နေရတတ်ပါတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အမြဲတမ်း တစ်ခုခုကို တိုက်တွန်းနေတာ၊ လုပ်ချင်တာ၊ မလုပ်ချင်တာ၊ လက်ခံချင်တာ၊ ငြင်းဆန်ချင်တာ – အဲဒါတွေဟာ အားလုံးစေတနာပါပဲ။

စေတနာနဲ့ ကံ – ဘာကြောင့် အဓိကအရေးကြီးသလဲ

စေတနာ ဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ကံ (Kamma) ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ အဓိကအကြောင်းတစ်ခုပါပဲ။
တစ်ယောက်ဟာ ကောင်းတဲ့ စေတနာနဲ့ လုပ်ရင် ကောင်းတဲ့ကံ၊ မကောင်းတဲ့စေတနာနဲ့ လုပ်ရင် မကောင်းတဲ့ကံ ဖြစ်လာတယ်။
ဥပမာ – မုန့်ဟင်းခါးကို စားချင်တာက စေတနာ၊ တစ်ယောက်ကို လှူချင်တာလည်း စေတနာ၊ ဒေါသထွက်ပြီး မုန်းတာလည်း စေတနာပါပဲ။
ဒါကြောင့် မိမိ့ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အပြုအမူအကျင့်အကြံတွေ၊ အလုပ်အကိုင်တွေ အားလုံးက စေတနာပေါ်မှာပဲ အခြေခံပါတယ်။

စေတနာ၏ သဘောနဲ့ သတိထားရမယ့်အချက်

သမုတိနယ်မှာ လူတွေက “ငါစေတနာကောင်းတယ်၊ ငါက စေတနာနဲ့ လှူတယ်၊ ငါက စေတနာနဲ့ ကူညီတယ်” လို့ သိမ်းပိုက်တတ်ကြတယ်။
ပရမတ်နယ်မှာတော့ စေတနာဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင်သာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ နာမ်တရား တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အကြောင်းကင်းရင် ချုပ်ပျောက်သွားတာ၊ အမြဲတမ်း တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ တစ်ခုခုနဲ့ ချိတ်ဆက်နေသလို မဟုတ်ဘူး။
ဒါကြောင့် “ငါက စေတနာရှိတယ်” လို့ သိမ်းပိုက်မယ့်အစား၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တဲ့အခါမှာပဲ ဖြစ်ပေါ်တာဆိုတာ သိထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

—

သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ – သုံးခုတစ်ပြိုင်နက်

ဘယ်လိုပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်သလဲ

တရားချစ်ခင်သူတို့၊
ဒီသုံးခုဟာ တစ်ခုတည်းတည်းနဲ့ မပေါ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အမြဲတမ်း အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ပြီး တစ်ပြိုင်နက် ပေါ်လာပါတယ်။
ဥပမာ – မုန့်ဟင်းခါးမြင်တယ်။ “မုန့်ဟင်းခါး” ဆိုတဲ့ သညာပေါ်တယ်။ အရသာရှိတယ်ဆိုတာ ဝေဒနာ ဖြစ်တယ်။ စားချင်တာက စေတနာပေါ်တယ်။
ဒါကြောင့် တစ်ခုတည်းပေါ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အမြဲတမ်း သုံးခုအတူတကွ ဖြစ်နေပါတယ်။

နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ သုံးခုက ဘယ်လို သက်ရောက်သလဲ

နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုတိုင်းမှာ ဒီ သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ သုံးခုပါပဲ။
မြင်တာ၊ ကြားတာ၊ နံတာ၊ စားတာ၊ ထိတာ၊ တွေးတာ တို့မှာ အရင်ဆုံး သညာပေါ်တယ်၊ ဝေဒနာလိုက်တယ်၊ စေတနာက တုံ့ပြန်တယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ Reaction (တုံ့ပြန်မှု) လုပ်တာ၊ Thought (အတွေး) လုပ်တာ၊ Emotion (ခံစားမှု) လုပ်တာဆိုတာလည်း ဒီသုံးခုနဲ့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ –
– လူတစ်ယောက်ကို တွေ့ရင် “သူက ဆရာလား၊ သူက မမလား” ဆိုပြီး သညာပေါ်တယ်။
– သူ့ကို မြင်ပြီး အရသာရှိတယ်၊ သဘောကျတယ်ဆိုရင် ဝေဒနာပေါ်တယ်။
– သူ့ကို ပြုံးချင်တယ်၊ ကြိုဆိုချင်တယ်ဆိုရင် စေတနာပေါ်တယ်။

ဒါကြောင့် ကိုယ့်ဘဝထဲမှာ တုံ့ပြန်မှုတိုင်းမှာ ဒီသုံးခုက အမြဲပါနေပဲ။

—

သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ – တရားရှုထောင့်နဲ့ သတိရှိခြင်း

ဗုဒ္ဓဘာသာတရားထဲက အရေးကြီးချက်

ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ဒီသုံးခုကို တိတိကျကျ သိမြင်နိုင်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဓမ္မာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ စတဲ့ တရားရှုနည်းတွေမှာ ဒီသုံးခုကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်ပါတယ်။

သညာ ကို မှတ်သားသက်သက်၊ ဝေဒနာ ကို ခံစားသက်သက်၊ စေတနာ ကို တိုက်တွန်းသက်သက် သဘောနဲ့ သိမြင်နိုင်ရင် တဏှာ၊ ဥပါဒါန်နဲ့ စွဲမလွှမ်းဘဲ တကယ့်တရားနဲ့ တစ်ထပ်တည်း နေထိုင်နိုင်ပါတယ်။
သတိရှိတဲ့အခါမှာပဲ ဒီသုံးခုကို တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြားနိုင်တယ်။ သတိမရှိရင်တော့ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ မောဟတွေက လာပြီး လုံးလုံးယူသွားတတ်ပါတယ်။

—

သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ – နောက်ဆုံးသတင်းပေးချက်

တရားချစ်ခင်သူများ၊
ဒီသုံးခုကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းခြားခြားနားလည်တာနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။
ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာ နေ့စဉ်နာရီအလိုက်၊ မိနစ်အလိုက် သတိထားပြီး ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒီသုံးခုက တစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုး၊ ဘဝအရည်အသွေးကို ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်တဲ့ အဓိက Key ဖြစ်ပါတယ်။

ကောင်းတဲ့ သညာ၊ ကောင်းတဲ့ ဝေဒနာ၊ ကောင်းတဲ့ စေတနာ နဲ့ နေတတ်ရင် ဘဝတန်ဖိုး တက်လာမယ်။
အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ နဲ့ သဏ္ဌာန်တွေ ဝေဒနာတွေ စေတနာတွေက လုပ်လာရင်တော့ တန်ဖိုးကျလာတယ်။
ဒါကြောင့် မိမိ့ဘဝထဲမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းခြားခြား သတိရှိစွာ သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာတွေကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ဖို့ အထူးအားထုတ်ဖို့ ဆရာအနေနဲ့ အကြံပြုလိုပါတယ်။

—

နိဂုံးချုပ်

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ပြောချင်တာက –
သညာ ဆိုတာ မှတ်သားခြင်း၊
ဝေဒနာ ဆိုတာ ခံစားခြင်း၊
စေတနာ ဆိုတာ တိုက်တွန်းအားပါပဲ။
ဒီသုံးခုဟာ တစ်ယောက်ယောက်၊ တစ်ခုခုနဲ့ ချိတ်ဆက်မနေဘူး၊ အကြောင်းအကျိုးတိုက်ဆိုင်ရင်ပဲ ပေါ်လာတယ်။
သတိနဲ့ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ရင်ပဲ တကယ့်ဘဝလမ်းကို အားထုတ်နိုင်ပါတယ်။

တရားချစ်ခင်သူများ၊ ဆရာနဲ့အတူ ဒီသဘောတရားကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ အသုံးချနိုင်အောင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမကျန် အားထုတ်ကြပါစို့။
အောင်မြင်ကြပါစေ။

Dr. Soe Lwin (Mandalay)