ရှေ့စိတ်နှင့် နောက်စိတ် – ဝိပဿနာအလင်းရောင်

ကျွန်တော် ဒေါက်တာစိုးလွင် ဒီနေ့ သင်တို့ကို ရှေ့စိတ်နှင့် နောက်စိတ်ဆိုသော အလွန်အရေးကြီးသည့် ဓမ္မအယူအဆကို ရှင်းပြချင်ပါသည်။ ဤအယူအဆသည် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်ရာတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး ဤအချက်ကို နားမလည်ပါက တရားလမ်းကို လုံးဝမတွေ့နိုင်ပါ။ ကျွန်တော်သင်ပေးသည့် နည်းလမ်းသည် ဘယ်သူ့နည်းမှမဟုတ်ပါ – မြတ်စွာဘုရား၏ ဝိပဿနာနည်းသက်သက်သာဖြစ်ပါသည်။

ရှေ့စိတ်နှင့် နောက်စိတ်၏ သဘောသဘာဝ

ရှေ့စိတ်ဆိုသည်မှာ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်တို့တွင် အာရုံနှင့် ဒွါရအကြောင်းတိုက်ဆိုင်တိုင်း သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး အသစ်ဖြစ်ပေါ်နေသော စိတ်များဖြစ်ပါသည်။ ဤစိတ်များသည် အတိတ်ကံ၏အကျိုးတရားများသာဖြစ်ကြပြီး မိမိနှင့်လုံးဝမသက်ဆိုင်ပါ။ မြင်စိတ်၊ ကြားစိတ်၊ နံစိတ်၊ စားစိတ်၊ ထိစိတ်၊ တွေးစိတ်တို့သည် ဝိပါကခန္ဓာများဖြစ်ကြသည်။ ရှေ့စိတ်သည် ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဟူသော အကျိုးတရား(၅)ပါးတို့ဖြစ်ကြပါသည်။

နောက်စိတ်ဆိုသည်မှာ မနောတွင်ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်ဖြစ်ပြီး ရှေ့စိတ်မှ ကျေးဇူးပြုသွားသော အာရုံကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်စိတ်သည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန၊ သင်္ခါရ၊ ကံတို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအကြောင်းတရားတို့နှင့်သာ မိမိသည်သက်ဆိုင်ပါသည်။ ရှေ့စိတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ချုပ်ပျောက်ပြီးသောအခါ နောက်စိတ်သည် မိမိသိခွင့်ရသော အာရုံကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါဟု အသိမှားခြင်း (အဝိဇ္ဇာ)၊ ထိုထိုအာရုံအပေါ်တွင် နှစ်သက်ခြင်း (တဏှာ)၊ ထိုထိုအာရုံကို ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာအဖြစ် စွဲလမ်းခြင်း (ဥပါဒါန်)တို့ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကာယ၊ ဝစီ၊ မနောသင်္ခါရဖြင့် အားထုတ်ကာ ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံများ ဖြစ်ပေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။

လက်တွေ့ဥပမာများဖြင့် နားလည်ခြင်း

ကျွန်တော် လက်တွေ့ကျကျ ဥပမာများဖြင့် ရှင်းပြပါမည်။ ကြည်နေတဲ့အရောင်မြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ ရေလို့သိတာက နောက်စိတ်။ မျက်စိသည် ရေကိုမမြင်ပါ – ကြည်နေသော အရောင်ကိုသာမြင်ပါသည်။ ထိုမြင်စိတ်သည် မျက်စိတွင်ဖြစ်ပေါ်သော ရှေ့စိတ်ဖြစ်ပြီး မနောတွင် “ ရေ” ဟု သိလိုက်သည့်စိတ်သည် နောက်စိတ်ဖြစ်ပါသည်။

ဖြူတာမြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ နွားနို့လို့သိတာက နောက်စိတ်။ လင်းတာမြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ နေ့လို့သိတာက နောက်စိတ်။ မှောင်တာမြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ ညလို့သိတာက နောက်စိတ်။ “ dog” လို့ကြားတာက ရှေ့စိတ်၊ “ ခွေး” လို့သိတာက နောက်စိတ်။ “ တစ်” လို့ကြားတာက ရှေ့စိတ်၊ “ တစ်ခု” လို့သိတာက နောက်ိတ်။

နားသည် “ dog” ဟူသော အသံကိုသာကြားပါသည်။ “ ခွေး” ဟူသော သဘောသည် နားတွင်မရှိပါ – မနောတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ရှေ့စိတ်သည် ပရမတ်သက်သက်ဖြစ်ပြီး နောက်စိတ်တွင်သာ ပညတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နှင့် ကိလေသာ

အလွန်အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ ရှေ့စိတ်တွေမှာ ကိလေသာမရှိပါ။ နောက်စိတ်မနောကျမှ ကိလေသာဖြစ်ပါသည်။ မြင်၊ ကြား၊ နံ၊ စား၊ ထိ၊ တွေးစတဲ့ ရှေ့စိတ်တွေသည် သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ဖြစ်ပေါ်နေသော အနတ္တတရားများသာဖြစ်ကြသည်။ မြင်ပြီးမှကြိုက်လို့ရသည် – မျက်စိမှာမြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ ကြိုက်တဲ့မနောက နောက်စိတ်ဖြစ်ပါသည်။

လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့သည် နောက်စိတ်တွင်သာ ဖြစ်ပေါ်ကြပါသည်။ ချမ်းသာတဲ့ဝေဒနာက ရှေ့စိတ်၊ လိုချင်တဲ့တဏှာက နောက်စိတ်။ သတ္တဝါတိုင်းက ချမ်းသာကို လိုချင်ကြသည်ဟု ကျွန်တော်တို့ပြောကြသော်လည်း ဝေဒနာနှင့်တဏှာက ရှေ့စိတ်-နောက်စိတ်ပါလားလို့ ခွဲခြားမသိခဲ့ကြပါ။ နာတဲ့ဝေဒနာက ရှေ့စိတ်၊ ကြောက်တဲ့ဒေါသက နောက်စိတ်။

မောဟကိုပြောရလျှင် မြင်လဲတရား၊ ကြားလဲတရားပဲ – ရှေ့စိတ်မှာပေါ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေက အားလုံးတရားပဲဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော်တို့က ရှေ့စိတ်တွေက တရားလို့မသိပါ။ အဲဒီရှေ့စိတ်ပေါ်တာတွေကို တရားလို့ နောက်စိတ်က မသိတာ မောဟပဲဖြစ်ပါသည်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နှင့် ဝိပဿနာ

ရှေ့စိတ်ကို နောက်စိတ်မဂ္ဂင်ဖြင့်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာဖြစ်ပါသည်။ ဤအရာကို စိတ္တာနုပဿနာဟုခေါ်ပါသည်။ ရှေ့စိတ်သည် ဓမ္မာရုံအနေဖြင့် အရှုခံတရားဖြစ်၍ နောက်စိတ်သည် မနောတွင် အရှုဉာဏ်တရား ဖြစ်ပေါ်သည်။ မြင်၊ ကြား၊ နံ၊ စား၊ ထိ၊ တွေးတို့တွင် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသောစိတ်တို့သည် အရှုခံအာရုံအဖြစ် ရှိနေကြပါသည်။ လာပါ၊ ရှုပါဟု ခေါ်နေသကဲ့သို့ဖြစ်ပါသည်။

မနောတွင် တစ်ချိန်၌ နှစ်စိတ်ပြိုင်မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် မနောတွင် မဂ္ဂင်ဝင်လိုက်ပါက သမုဒယ (ဥပါဒါန်) တဒင်္ဂချုပ်ပါသည်။ သမုဒယကဖြစ်ပျက် သိတာကမဂ် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပါဒါန်ကို ဥပါဒါန်လို့သိခြင်းသည် မဂ္ဂင်ထိုက်ပြီး ဝိပဿနာဖြစ်ပါသည်။ အရှုဉာဏ်သည် မဂ္ဂသစ္စာဖြစ်၍ အရှုခံသည် သမုဒယသစ္စာဖြစ်လေသည်။

ဝိပဿနာအားထုတ်ပုံ

တရားအားထုတ်ရာတွင် ဝင်လေထွက်လေကို မှတ်သည့်အခါ လွင့်တာက ရှေ့စိတ်၊ ဝင်လေထွက်လေကို ပြန်အောက်မေ့တာက နောက်စိတ်။ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်သိရင် ဉာဏ်ဖြစ်ပါသည်။ အရင်တုန်းက ဝင်လေထွက်လေမှတ်ရင် လူတိုင်း စိတ်မလွင့်ဘူးလား – လွင့်ပါသည်။ ဝင်လေထွက်လေဆီ ပြန်မလာဘူးလား – လာပါသည်။ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ် သိလား – ဘယ်သိမလဲ၊ ဉာဏ်မှ မလုပ်တတ်တာဖြစ်ပါသည်။

စိတ်ပျံ့သွားမယ်၊ ပြန်လာမယ် – ပျံ့တာက ရှေ့စိတ်၊ ပြန်ပြီးတော့ ဝင်လေထွက်လေကို အောက်မေ့တာက၊ သတိပြုတာက နောက်စိတ်။ ပြီးပြီ – ရှေ့မနော၊ နောက်မနော။ ပျံ့တာလည်း မနောကပျံ့တာဖြစ်ပါသည်။

အသံကြားလိမ့်မယ် – ကိုယ်က ဝင်လေထွက်လေကို ဒီမှာအောက်မေ့နေတာကိုး။ ဝင်လေထွက်လေမှာ ကာယဝိညာဏ်က ရှေ့စိတ်၊ ဒီမနောက သတိပြုမိတာက နောက်စိတ်။ အသံကြားတာနဲ့ သောတဝိညာဏ် ရောက်သွားပြီ။ သောတဝိညာဏ် ရောက်သွားတာနဲ့ ဝင်လေထွက်လေဆီပဲ ပြန်လာပါ။ ဝင်လေထွက်လေကိုပဲ သတိပြုစေချင်တာ။ အသံကြားပေမဲ့ ဟိုဘက်ကို ရောက်သွားမှာပဲ။ ရောက်တာနဲ့ ဝင်လေထွက်လေဆီ ပြန်ဆွဲလာ – အသံကြားတာက ရှေ့စိတ်၊ ဝင်လေထွက်လေကို ပြန်ပြီး ဂရုပြုမှတ်တာက နောက်စိတ်။

နာလာမယ် – နာလာလို့ရှိရင် နာတဲ့ဆီ ရောက်သွားမှာပဲ။ ဝင်လေထွက်လေဆီပဲ ပြန်လာ။ နာတဲ့ဆီရောက်တာက ရှေ့စိတ်၊ ဝင်လေထွက်လေဆီ ပြန်လာတာက နောက်စိတ်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နှင့် အနိစ္စ

“ ဆရာ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်ဆိုတော့ ဘာအကျိုးများလဲ” – ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်တွေဆိုတော့ စိတ်တွေမမြဲဘူးလို့ တချိန်မြင်လာမှာပေါ့။ အနိစ္စ မြင်လာမှာပေါ့။ ရှေ့စိတ်၊ နောက်စိတ်မြင်မှတော့ အနိစ္စ မမြင်ဘဲနေပါ့မလား။

ဝင်လေထွက်လေမှာ ဝီရိယမရှိလို့ လွင့်တာဖြစ်ပါသည်။ အဲဒီတော့ ဝင်လေထွက်လေအာရုံကို အောက်မေ့ – ဝင်တိုင်းသိ၊ ထွက်တိုင်းသိ။ ဝင်တာထွက်တာက ရှေ့စိတ်၊ သတိပြုမိတာက နောက်စိတ်။ ထိလို့ရှိရင် တစ်ထိတည်းထိ၊ တစ်သိတည်းသိ။ ဝီရိယစိုက်ထား။ စိတ်လွင့်တာ ဘာဖြစ်လို့လဲ – ဝီရိယမရှိလို့။ လွင့်၊ ပြန်လာ – ဝီရိယ။ နာတဲ့ဆီစိတ်ရောက်သွားရင်၊ ပြန်လာ – ဝီရိယ။ အသံကြားလို့ စိတ်ရောက်သွားရင် ပြန်လာ၊ ဒီဝီရိယနဲ့ ပြန်ဆွဲတင်။ ဒါလေးကိုက ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်ပဲ လုပ်နေတာနော်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နှင့် ကံ

ကုသိုလ်ဆိုတာ ရှေ့က စေတနာပဲ။ နောက်က သတိရှိရင် စေတနာက ပြီးတာနဲ့ ချုပ်ပျောက်သွားပြီ။ ကော်ဖီလေး သောက်ပါအုံးဆို ပြီးတာနဲ့ ချုပ်ပျောက်သွားပြီ။ ငါကတော့ coffee တိုက်ထားတယ်။ ဆရာ သူ့အိမ်လည်းသွားရော ကော်ဖီလည်း မတိုက်ဘူးလို့ သူတိုက်ထားတဲ့ ကော်ဖီ စေတနာကို သူစွဲထားတုန်းပဲ။ ကိုယ်ကော်ဖီတိုက်ထားတဲ့ စေတနာက ဆရာရယ် ကော်ဖီလေး သောက်ပါအုံး ဆိုတာနဲ့ ပြီးသွားပြီ။ ဘယ်မှလည်း ရှာလို့လည်း မရတော့ဘူး။

လက်ခုပ်တီးကြည့် အသံကြားပြီး ဘယ်မှ ရှာလို့ မရတော့ဘူး။ အဲဒီအတိုင်းပဲ နောက်စိတ်မှာ သတိလေးထားလိုက်တာနဲ့ ဒီစေတနာဟာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချုပ်ပျောက်သွားတယ်။ ငါ့ဟာ ငါ့ဥစ္စာအနေနဲ့ စွဲလို့မရဘူး။ ငါ့ကုသိုလ်လို့ မစွဲတော့ဘူး။ မစွဲတာနဲ့ ဒီကုသိုလ်က ဒုက္ခခပ်သိမ်းငြိမ်းတဲ့ နိဗ္ဗာန်ပို့တာဖြစ်ပါသည်။

မျက်စိနဲ့ အဆင်းနဲ့တိုက်ရင် မြင်တာက ရှေ့စိတ်၊ အဲဒီမြင်တာကို ငါမြင်တယ်လို့ ယူတာက နောက်စိတ်က ယူတာပဲ။ မြင်တာက လင်းတာ မြင်တာ၊ လင်းတာကို မြင်တာက ရှေ့စိတ်။ လင်းတာကို နေ့လို့ ယူလိုက်တာက နောက်စိတ်။ ဥပါဒါန်နဲ့ မြင်လိုက်တာနဲ့ နေ့ ည စွဲနေပြီ။ English လိုဆိုရင်လဲ day & night စွဲနေတာပဲ။ ဒါပေမယ့် တကယ်တမ်း မြင်ရတာက လင်းတာပဲ မြင်ရတာ၊ နေ့မမြင်ရဘူး။ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်ကို သဘောပေါက်ပြီး နောက်က သတိပြုမိရင် နေ့ဆိုတာ label တစ်ခုပဲတပ်တာ။ တကယ်ရှိတာ နေ့ မရှိဘူး။ လင်းတာပဲ ရှိတယ်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နှင့် နိဗ္ဗာန်

နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း နောက်စိတ်ကပို့၏၊ နတ်ပြည်ကိုလည်း နောက်စိတ်ကပို့၏။ အပါယ်ကိုလည်း နောက်စိတ်ကသာ ပို့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေ့စိတ်သည် အကျိုးတရားဖြစ်၍ မိမိနှင့်မသက်ဆိုင်ပဲ နောက်စိတ်ဖြစ်သော အကြောင်းတရားသည်သာ မိမိ၏နှလုံးသွင်းမှုနှင့် အဓိကသက်ဆိုင်ခြင်းဖြစ်လေသည်။ နှလုံးသွင်းမှန်လျှင်လည်း နှလုံးသွင်းမှန်သည့်အတိုင်း၊ နှလုံးသွင်းမှားလျှင်လည်း နှလုံးသွင်းမှားသည့်အတိုင်း အကျိုးတရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။

အကယ်၍ ရှေ့စိတ်သည် မြင်စိတ်ဖြစ်ပြီး နောက်စိတ်သည် ကြည်ညိုသဒ္ဓါစိတ်ဖြစ်ပါက ကုသိုလ်ကံမြောက်ပြီး နတ်ရွာသုဂတိ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် မြင်စိတ်ဖြစ်ပြီး နောက်စိတ်သည် ဒေါသစိတ်ဖြစ်ပါက အကုသိုလ်ကံမြောက်ပြီး အပါယ်ဒုဂ္ဂတိပို့လေသည်။

မနောတွင် မဂ္ဂင်ဝင်နိုင်ပါက တဏှာဆိုသော သမုဒယသစ္စာချုပ်သောကြောင့် နိရောဓဆိုက်၏။ ထိုသို့နှလုံးသွင်းနိုင်ပါက ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် မဂ္ဂသစ္စာနှင့် နိရောဓသစ္စာကို သိမြင်နိုင်ပေသည်။ ဤသို့ဆိုလျှင် တဏှာသည် မဂ္ဂင်ဖြစ်သောခဏမှာချုပ်သောကြောင့် ထိုဝိပဿနာမဂ်ကုသိုလ်သည် ဝဋ်မှရုန်းထွက်နိုင်သော နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း ဝိဝဋကုသိုလ်မည်၏။

နိဂုံး

ဤသို့ဖြင့် ရှေ့စိတ် နောက်စိတ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းနိုင်ပါက တရားအားထုတ်ရာတွင် များစွာ အထောက်အကူပြုပေမည်။ တရားက ရှေ့စိတ်နဲ့ နောက်စိတ်နေရာမှာပဲ ရှိတယ်ဆိုတာသိလာတာဖြစ်ပါသည်။ တရားက အလှမ်းဝေးလို့ မတွေ့တာမဟုတ်ဘူး။ ရှေ့စိတ်နဲ့နောက်စိတ်က သိပ်ကပ်နေလို့ တရားကို မတွေ့နိုင်တာဖြစ်ပါသည်။

ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်တွေ ကိုယ့်အမြဲ ဖြစ်နေတာပဲ။ ရှေ့စိတ်က ဘာဖြစ်သွားမှန်းကို မသိဘူးဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့က ရှေ့စိတ် နောက်စိတ်တွေ မသင်တတ်လို့ရှိရင် သိကို မသိဘူးဖြစ်နေပါသည်။ ရှေ့စိတ် နောက်စိတ်က မသိလို့ရှိရင် ဝိပဿနာလည်း မဖြစ်တော့ချေ။ မောဟနှင့်သာ အနေများနေကြခြင်းဖြစ်သည်။

သင်တို့အားလုံး သတိ၊ ပညာ ဝင်တတ်လျှင် ရှေ့စိတ်ကို နောက်စိတ်နှင့် ရှုနိုင်ပါသည်။ ဤအရာသည် ဝိပဿနာလမ်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး ဒီရှေ့စိတ်နောက်စိတ်နဲ့ သင်ရုံပဲရှိနေတယ်။ ကျနော်တို့က ကိုယ်နှလုံးသွင်းလဲ ဒါနဲ့ပဲ နှလုံးသွင်းရမှာပဲဖြစ်ပါသည်။

Dr. Soe Lwin (Mandalay)