The Relationship between Mind, Matter, and Defilements

Today, I would like to explain to you the relationship between the Ultimate Realities of Mind (Nama) and Matter (Rupa) and Defilements (Kilesa). To explain this clearly, we first need to fundamentally understand what Mind and Matter are.

The Nature of Mind and Matter

ရုပ်ဆိုတာ မသိတဲ့ဟာ၊ နာမ်ဆိုတာ သိတဲ့စိတ်ပါ။ ဥပမာ မြင်လိုက်တဲ့အခါမှာ အဆင်းနဲ့ မျက်စိhas donated as follows: ရုပ်ဖြစ်ပြီး၊ မြင်စိတ်has donated as follows: နာမ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကြားလိုက်တဲ့အခါမှာ အသံနဲ့ နားhas donated as follows: ရုပ်၊ ကြားစိတ်has donated as follows: နာမ်ပါ။ ဒီလိုနဲ့ နံလိုက်တာ၊ စားလိုက်တာ၊ ထိလိုက်တာ၊ တွေးလိုက်တာ အားလုံးမှာ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးပဲ ဖြစ်ပေါ်နေတာပါ။

ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့က ဒီ ရုပ်နာမ်တွေကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျားမိန်းမ အနေနဲ့ မြင်နေကြတာပါ။ ဒါက သမုတိနယ်ရဲ့ အမြင်ပါ။ ပရမတ်နယ်မှာတော့ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ ရှိပါတယ်။ မျက်စိနဲ့ အဆင်းဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားနှစ်ခု တိုက်ဆိုင်မှ မြင်စိတ်ဆိုတဲ့ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်ရတာပါ။ အကြောင်းကင်းရင် အကျိုးချုပ်ပျောက်သွားတာhas donated as follows: ဓမ္မတာပါပဲ။

Preceding Mind and Subsequent Mind

ကျွန်တော် အရင်ဆုံး သင့်အား သိစေချင်တာက မြင်မှုနဲ့ သိမှုဟာ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူးဆိုတာပါ။ ဓမ္မအလိုအားဖြင့် မြင်မှုနဲ့ သိမှု ဟာ တစ်ခြားစီပါ။ မြင်တစ်လှည့်၊ သိတစ်လှည့် အစဉ်အတိုင်း သွားတာပါ။ ဒါပေမယ့် လောကအလိုအားဖြင့်ကတော့ စိတ်က အလွန်မြန်လွန်းတဲ့အတွက် တစ်ခုတည်း၊ တစ်ပြိုင်တည်း ထင်ကြရတာပါ။

Vipassana is the Subsequent Mind observing the Mind and Matter arising in the Preceding Mind with Mindfulness. For example, the Subsequent Mind (Mano) observes the Color (Matter) appearing at the Eye and the Seeing Consciousness (Mind) with Wisdom. It is the Subsequent Mind observing with Wisdom the Sound (Matter) and Hearing Consciousness (Mind) at the Ear, the Scent (Matter) and Smelling Consciousness (Mind) at the Nose, the Flavor (Matter) and Tasting Consciousness (Mind) at the Tongue, and the Touch (Matter) and Tactile Consciousness (Mind) at the Body.

At the mind door (Mano), the Subsequent Mind must observe the Preceding Mind's thought/object with Mindfulness and Wisdom. In the Maha Satipatthana Sutta, regarding Contemplation of Mind (Cittanupassana), if a Greedy Mind arises in the Preceding Mind, one must strive to know it as a Greedy Mind with Mindfulness in the Subsequent Mind. Even if there is no Greedy Mind in the Preceding Mind, the Subsequent Mind must apply Mindfulness and know it as a mind free from greed.

Perception (Sañña) and Consciousness (Vinyana)

ကျွန်တော်တို့ အများအားဖြင့် သညာသိနဲ့ပဲ သိနေကြတာပါ။ သညာဆိုတာ အာရုံကို မှတ်သားတတ်သော သဘောပါ။ ဥပမာ ကြက်ဖတကောင်ရဲ့ တွန်သံကို နိုင်ငံစုံမှ လူမျိုးစုံတို့ ကြားလျှင် သောတဝိညာဏ်ဖြင့် ကြားသည့် အသံ-အာရုံမှာ အားလုံးတူပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကြက်တွန်သံ ဘယ်လိုကြားလဲဟု မေးကြည့်ရင် တစ်ယောက်တစ်မျိုး မိမိမှတ်ထားသည့်အတိုင်း သညာသိဖြင့် ပြောကြပါမယ်။ မနောမှ ပညတ် (သညာသိ)များသည် တဦးနှင့်တဦး မတူကြပေမယ့် သောတဝိညာဏ်ဖြင့် အသံကြားခိုက်တွင်မူ ထင်ရှားဖြစ်သော (ဝိညာဏ်သိ) ကြက်တွန်သံမှာ အတူတူပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နားကကြားတယ်၊ မနောကသိတယ်ဆိုတာ ဒီလိုပါပဲ။

သညာဟာ အကြောင်းတရားတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်မှ ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ နာမည်ခေါ်သံနဲ့ နားတို့ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှ ထိုသညာ ဖြစ်ပေါ်တာပါ။ အကြောင်းကင်းရင် ချုပ်ပျောက်သွားတာhas donated as follows: အနိစ္စသဘောပါ။ သညာအပေါ်မှာ အစိုးမရဘူး၊ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး အကြောင်းအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေတာပါ။ ဒါက အနတ္တပါပဲ။

နာရီခေါက်သံကို ဥပမာပေးရရင် “ ဒေါင်” လို့ မြည်ပြီး ကြားပြီးရင် အသံက မရှိတော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော်တို့က တစ်နာရီလို့ ယူလိုက်တာပါ။ နားက “ ဒေါင်” ဆိုတဲ့ အသံက ကြားပြီး မရှိတော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် သညာhas donated as follows: တစ်နာရီလို့ ယူလိုက်တာပါ။ သညာhas donated as follows: နိစ္စ၊ အတ္တနဲ့ ယူတာပါ။ မပျက်တဲ့ဟာကို သိမ်းပိုက်လိုက်တာhas donated as follows: နိစ္စ၊ သိမ်းပိုက်လိုက်တာhas donated as follows: အတ္တပါ။

From Perception to Consciousness in Vipassana Practice

ဝိပဿနာအလုပ် ပဋိပတ်ကျ “ ရုပ်” ဆိုတဲ့အခါ သောတဝိညာနဲ့ သိရင် အသံအစဉ်ကြီးပါ။ “ ရုပ်” ဆိုတာ အသံတွေ အများကြီးပါ။ တစ်သံပြီး တစ်သံ အစားထိုးနေတာhas donated as follows: အနိစ္စပါ။ အစားထိုးတာ တစ်သံပြီး တစ်သံ ချုပ်ပျောက်နေတော့ ဘာမှ အခိုင်အမာ နှစ်သာရ ဆွဲယူလို့ မရဘူး။ အတ္တလည်း ဆွဲယူလို့ မရဘူး။ အဲဒီတော့မှ အနိစ္စ၊ အနတ္တ တစ်ခါတည်း ဒိဋ္ဌိက ပြုတ်သွားတာပါ။

“ တစ်” ဆိုတာက အသံအစဉ်ကြီးပါ။ မနောhas donated as follows: သညာနဲ့ ယူလိုက်တော့ တစ်ခု ဖြစ်သွားတာပါ။ “ တစ်” ဆိုရင် အသံတွေ တစ်ခုပြီး တစ်ခု အစားထိုးနေတာ အနိစ္စ၊ အနတ္တပါ။ မနောကလည်း သိရော တစ်ခု ဆိုတော့ နိစ္စ၊ အတ္တပါ။ ကျွန်တော်တို့က “ တစ်” ဆိုရင် ကြားပြီးပျက်တယ်ဆိုတာ ပညတ်ဖြစ်ပျက်ပါ။ ပရမတ်ဖြစ်ပျက် ဆိုတာ အများကြီး ဖြစ်ပျက်သွားတာ “ တစ်” ဆိုတဲ့ထဲမှာ အများကြီး ပါသွားပြီးပါပဲ။

How Defilements Arise

ကျွန်တော်တို့ ရုပ်နာမ်ကို မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးလွှမ်းပိတ်ဆို့ထားသော အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်ကို ဖယ်ရပါမယ်။ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တွင် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာသည် သိမ်မွေ့ပြီး ဥပါဒါန်သည် ထင်ရှားပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်ကို အရင်သိအောင် အားထုတ်ရာတွင် ထင်ရှားသော ဥပါဒါန်နှင့် စတင်နှလုံးသွင်းလျှင် အဆင်ပြေတတ်ပါတယ်။

မြင်၊ ကြား၊ နံ၊ စား၊ ထိ၊ တွေးတို့တွင် မြင်ရာမှာ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး၊ ခန္ဓာငါးပါးလို့ မသိတာက အဝိဇ္ဇာ၊ နှစ်သက်တာhas donated as follows: တဏှာ၊ စွဲလမ်းတာhas donated as follows: ဥပါဒါန်ပါ။ ဒီလိုနဲ့ မြင်မှုကိစ္စတွင် အဆင်းဆိုတဲ့ ရူပါရုံသည် ရုပ်၊ သိတာသည် နာမ်ဟု ဉာဏ်မှာ မမြင်ဘဲ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ဒြပ်၊ ဝတ္ထုလို့ မြင်သောကြောင့် အဝိဇ္ဇာရှိတာပါ။ ၎င်းတို့ကို တွယ်တာနှစ်သက်လျှင် တဏှာ၊ စွဲလမ်းလျှင် ဥပါဒါန် ဖြစ်တော့တာပါ။

ဥပါဒါ်ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ ဖြစ်ကြရတာပါ။ ဥပမာ ရုပ်ရှင်ဥပါဒါန်ကပ်သူက ရုပ်ရှင်အကြောင်းပြောတာပါ။ ဘောလုံးပွဲဥပါဒါန်ကပ်သူက ဘောလုံးပွဲအကြောင်းပြောတာပါ။ ဒီလိုနဲ့ ကိုယ်ဥပါဒါန် ကပ်ရာကိုသာ ပြောကြ၊ လုပ်ကြ၊ တွေးကြခြင်းပါ။ သတိပဋ္ဌာန်မရှိသောကြောင့်သာ မသိနိုင်ခြင်းပါ။

ဥပမာ စတိုးဆိုင် တစ်ဆိုင်သို့ သွားလျှင် မြင်တာကို နာမ်ရုပ်လို့ မသိတာက အဝိဇ္ဇာ၊ နှစ်သက်တာhas donated as follows: တဏှာပါ။ ဒါပေမယ့် နှစ်သက်သော်လည်း ဥပါဒါန်မကပ်၊ မစွဲလမ်းပါက မမေးမိ၊ မကိုင်မိပါ။ အိမ်ပြန်လာသော်လည်း စိတ်ထဲမှာ မတွေးမိဘူး။ မနောကံမမြောက်ပါ။ ဥပါဒါန်ကပ်ပါက မိမိနှစ်သက်သောပစ္စည်းကို မေးမိတာပါ၊ ကိုင်မိတာပါ။ မဝယ်ဖြစ်ပါကလည်း စိတ်ထဲမှာ အတွေးပေါ်တာပါ။ ဥပါဒါန်ကြောင့် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ မြောက်နေတာပါ။ ဒီလိုနဲ့ ဥပါဒါန်ကပ်၊ မကပ်ကို သတိပဋ္ဌာန်ရှိပါက သိနိုင်ပါတယ်။

Mano (Mind) and Defilements

မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်တို့သည် အကြောင်းအားလျော်စွာသာ သိကြသောကြောင့် အနတ္တသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့ခန္ဓာတွင် မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၌ အနတ္တငါးခုရှိပြီး မနောတွင် အတ္တတစ်ခုရှိပါတယ်။ အနတ္တငါးခုသည် အတ္တတစ်ခုကို အနိုင်ရသင့်သော်လည်း မနိုင်ရခြင်းမှာ မနောမှာ အတ္တသည် ငယ်နိုင်ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ မနောhas donated as follows: ငယ်ငယ်တည်းက နိုင်တယ်။ ဒီငါးခုပေါ်မှာ သူက အကုန်လုံး သူ့အလိုအတိုင်းပါ။ မြင်ရင်လည်း သူ့အလိုအတိုင်း ကြည့်ချင်တာပါ။ စားရင်လည်း သူ့အလိုအတိုင်း စားချင်တာပါ။ မနောအလိုအတိုင်းပဲပါ။ ကြားရင်လည်း မနောhas donated as follows: သူ့အလိုအတိုင်းပဲ ကြားချင်တာပါ။ ကျွန်တော်တို့က မနောhas donated as follows: မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်ပေါ်မှာ အကုန်လိုက်ပြီးတော့ အစိုးရနေတာပါ။

ကိလေသာမီး မျက်စိေပါက်မှာေလာင်ပါတယ်။ မီးငြိမ်းေအာင် ဘယ်လိုသတ်မလဲဆိုတော့ မြင်လျှင်မြင်တယ်မှတ်ပါ။ မြင်တယ်မှတ်တော့ ဉာဏ်သက်ဝင်ပြီး အနတ္တ ရုပ်နာမ်မြင်ပါတယ်။ ရုပ်နာမ်မြင်တော့ အပါယ်မလား၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သွားပါမယ်။ ကိလေလေမီး နားပေါက်ဝမှာလောင်ပါတယ်။ မီးငြိမ်းအောင် ဘယ်လိုသတ်မလဲဆိုတော့ ကြားလျှင်ကြားတယ်မှတ်ပါ။ ကြားတယ်မှတ်တော့ ဉာဏ်သက်ဝင်ပြီး အနတ္တ ရုပ်နာမြင်ပါတယ်။ ရုပ်နာမ်မြင်တော့ အပါယ်မလား၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သွားပါမယ်။

Removing Ignorance, Craving, and Clinging towards Mind and Matter

To remove the Ignorance and Craving covering Ultimate Mind and Matter, by starting to watch with mindfulness whether Clinging attaches or not in seeing, hearing, smelling, tasting, touching, and thinking, one will come to see the stages of rough, medium, and subtle Clinging. At that time, as Clinging becomes thinner, Ignorance and Craving also decrease proportionately.

မှန်ပြင်နဲ့ မျက်နှာရိပ်ကို ဥပမာပေးရရင် စက္ခုအာယတနသည် မှန်အပြင်နဲ့ အလားတူပါတယ်။ အဆင်းသဏ္ဌာန်စုသည် မျက်နှာနဲ့ အလားတူပါတယ်။ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာဓာတ်စုသည် မှန်အပြင်မှာ ပေါ်သော မျက်နှာရိပ်နဲ့ တူပါတယ်။ မှန်နဲ့ မျက်နှာ ဆုံဆိုင်ဆဲ ခဏ၌သာ မျက်နှာရိပ်ပေါ်ရှိပြီး မျက်နှာလွှဲလျှင် ထိုအရိပ်ပျောက်ဆုံးပါတယ်။ အရိပ်သည် ဓာတ်တမျိုးတည်းပါ။ ဒါက ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောပါပဲ။ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာတို့သည်လည်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မျိုး သာပါပဲ။

ယပ်ခတ်၍ နေဆဲအခါ၌ ကောင်းသော ကိုယ်အတွေ့၊ ချမ်းသာသော ကိုယ်အရသာပေါ်၍ နေသည် ထင်ရှားပါတယ်။ ယပ်လေ ပြတ်လပ် ပြန်လျှင် ထိုအတွေ့ ထိုအရသာ ချုပ်ပျောက်သည် ထင်ရှားပါတယ်။ ပူအိုက်သော ကိုယ်အတွေ့ မချမ်းသာသော ကိုယ်အရသာဓာတ် တမျိုး ကိုယ်၌ ပေါ်ပြန်သည် ထင်ရှားပါတယ်။ ထိုသို့ ထင်ရှားကြသော်လည်း ထိုအတွေ့ ထိုအရသာကို ဓာတ်အိ၊ ပရမတ္ထဓမ္မအိ ဟု မသိကြဘဲ ငါတွေ့သည်၊ ငါချမ်းသာသည်ဟု ငါနှင့် တခုတည်းပြု၍ မြင်ကြ ထင်ကြ စွဲလန်း၍ နေကြတာပါ။

Conclusion

Finally, I would like to say that just as one grasps Mind and Matter with Wisdom, may you also strive to grasp and contemplate the remaining Feeling, Formations, and Consciousness as they become apparent in wisdom according to your Paramis (perfections), on the Ultimate Objects that arise due to conditions. By doing so, I pray that you may practice the work of Vipassana until reaching Path Wisdom (Magga Nana) and Fruition Wisdom (Phala Nana).

Sadhu, Sadhu, Sadhu.

Dr. Soe Lwin (Mandalay)