Concepts and Ultimate Realities – Realizing the Truth

I, Dr. Soe Lwin, want you to understand Concepts (Paññatti) and Ultimate Realities (Paramattha), which are the most fundamental aspects of practicing Vipassana. If you do not understand this subject, you cannot reach the goal on the path of Dhamma. We have relied on concepts and lived with them our whole lives, without knowing the nature of Ultimate Reality. Only now must we try to see this truth through wisdom.

Concept Means Naming

ပညတ်ဆိုသည်မှာ သဘာဝတရားတို့အပေါ်တွင် လူတို့က အမည်နာမ်တပ်ပြီး သဘောတူညီချက်ဖြင့် သုံးစွဲကြသော အယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ အိုးကို ကြည့်ပါ။ အိုးဆိုသည်မှာ ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို နာမည်ပေးထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ အမှန်တော့ မြေဓာတ် (ပထဝီ) ကို ရေဓာတ် (အာပေါ) နှင့် ရောစပ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော်တို့က မျက်စိဖြင့် မြင်လိုက်သောအခါ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုသာ မြင်ရပြီး အဲဒီပုံသဏ္ဌာန်ကို “ အိုး” လို့ နာမည်တပ်လိုက်ကြတာ ဖြစ်ပါသည်။

Ledi Sayadaw explained clearly that forms appear only because of the Earth Element. Only when the Earth Element is organized with the Water Element can a form emerge. Mud becomes mud only when earth is mixed with water, and from that mud, a form emerges. Because Karma conditions the forms of beings, some are beautiful, and some are not.

Ultimate Reality Means True Nature

Ultimate Reality (Paramattha) refers to the natural phenomena that truly exist. These natural phenomena exist on their own, regardless of human agreement. The Four Great Elements—Earth, Water, Fire, and Wind—are Ultimate Matter (Rupa). Feeling, Perception, Mental Formations, and Consciousness are Ultimate Mind (Nama).

You cannot see Ultimate Reality directly. Ultimate Reality is known only through characteristics. For example, the Earth Element is known by the characteristic of "Hardness." The Water Element is known by the characteristics of "Wetness or Cohesion." The Fire Element is known by the characteristics of "Heat or Cold." The Wind Element is known by the characteristics of "Support or Motion."

Knowing Concepts vs. Knowing Ultimate Reality

I want to explain to you the distinction between Conceptual Knowledge and Ultimate Knowledge. When feeling an object, we know it is hard. Knowing the object as a whole combined with the hardness is Conceptual Knowledge or Perception (Sañña). Isolating and knowing only the hardness of that object is Ultimate Knowledge or Wisdom (Ñana).

Knowing by isolating means the Body Consciousness (Kaya Vinyana) picks up only the ultimate element of earth (hardness). The subsequent Mind Consciousness interprets that hardness known by the body consciousness as the solidity or substance of the object (concept). However, Body Consciousness does not designate or name; only Mind Consciousness designates.

Note the Third Thing – Looking Straight at the Present

ကျွန်တော် သင်တို့အား Be Aware of the Third One ဆိုသော နည်းလမ်းကို အထူးအလေးထား ရှင်းပြချင်ပါသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့် ရှုခြင်းဖြစ်ပြီး ပညတ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ ပရမတ်သဘာဝကို တိုက်ရိုက် သိမြင်နိုင်စေပါသည်။

Touch the table with your hand. If the hand is one, the table is two. When the hand touches the table, a sensation of hardness will appear. That hardness is three (the Third Thing). So, the hand disappears, the table disappears, and it means isolating just the hardness. If the mind can isolate just the nature of hardness, one arrives at Ultimate Knowledge.

လက်နှင့် ထိခိုက်မှ မာတယ်။ လွှတ်လိုက်တာနှင့် မာတာ မရှိတော့ဘူး။ ကြိုတင်လို့လည်း မာလို့မရဘူး။ ပြီးတာနှင့်လည်း ဒီမာတဲ့သဘောလေးက မရှိတော့ဘူး။ လက်နှင့် ထိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ ကာယဝိညာဏ်ပေါ်လို့ မာတဲ့သဘောလေးကို သိတာ ဖြစ်ပါသည်။ မာတဲ့ဟာက ရုပ်၊ ကာယဝိညာဏ်ပေါ်တာက နာမ်။ ထိခိုက်ရုပ်နာမ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်ပါသည်။

Characteristics of Non-Self – Seeing through Cause and Effect

ကျွန်တော်တို့ အနတ္တကို အကြောင်းအကျိုးအပေါ်တွင်သာ အခြေခံ သိမြင်ရပါမည်။ လက်ခုပ်တီးကြည့်ပါ။ လက်ခုပ်တီးခြင်းသည် အကြောင်းဖြစ်၍ လက်ခုပ်သံမြည်ခြင်းသည် အကျိုးဖြစ်သည်။ ထိုအခါ လက်ခုပ်တီးနေပါလျက် လက်ခုပ်သံ မမြည်ပါနှင့်ဟု ပုဂ္ဂိုလ်အလိုဖြင့် အမိန့်ပေး၍ မရ ပါ။ လက်ခုပ်မတီးဘဲ လက်ခုပ်သံမြည်အောင်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်အလိုဖြင့် လုပ်၍မရပါ။

Therefore, one has no control over the effect through personal will; the effect arises solely in accordance with the cause. If one sees this practically, one can decide for oneself that there is no Self-nature in nature, only Non-Self nature.

နားနှင့် အသံနှင့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် မပေါ်ချင်လို့ကို မရဘူး။ နားနှင့်အသံနှင့် တိုက်လိုက်တာနှင့် ကြားစိတ်က ပေါ်တာပဲ။ မပေါ်ချင်လို့ မရတာ အနတ္တ ဖြစ်ပါသည်။ နားနှင့်အသံနှင့် အကြောင်းကင်းသွားတာနှင့် ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ ဖြစ်ပါသည်။ အဲဒီတော့ အနတ္တက အရင်လာတယ်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ပြီး ဖြစ်တာက အနတ္တ။ အကြောင်းကင်းလို့ ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ ဖြစ်ပါသည်။

Vipassana Means Demolishing Concepts

Vipassana is the breaking down of "Samuha" and "Santati." Samuha means taking a form as a solid mass/group, and Santati means taking the continuous succession of events as something permanent.

ကျွန်တော်တို့ မြင်လိုက်တာနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အမည်ရောက်သွားရင် အဲဒါ သမထပဲ ဖြစ်ပါသည်။ သမထဆိုတာ ပညတ်ကို နှလုံးသွင်းတာ ဖြစ်ပါသည်။ အမည်ပေးလိုက်တာ အဲဒီအမည်က ပညတ်ပဲ။ မျက်စိနှင့်မြင်ရင် အိုးဖြစ်နေတာ၊ အိုးမမြင်ရဘူး။ အဲဒီပုံသဏ္ဌာန်ကိုမှ နာမည်ပေးလိုက်တာ အိုးလို့။

Although we say Vipassana observes Ultimate Reality, one cannot observe pure Ultimate Reality directly. One observes only the characteristics associated with Ultimate Reality. That is why it is said that Vipassana is the domain of Wisdom. These Mind and Matter phenomena arise when causes collide. As soon as the causes are gone, they cease and disappear.

Knowledge of Cause and Effect (Paccaya Pariggaha Nana) – Discerning Causes

We must know that in every phenomenon that arises, there is a root cause. According to the Buddha's doctrine of Anatta—no creator, no almighty being, no spontaneous arising—one must understand the nature of cause and effect to discern the causes.

သမုတိနယ်တွင် အကြောင်းအကျိုးကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အမြင်ဖြင့် သိမြင်ပြီး ပရမတ်နယ်တွင် ဓမ္မအမြင်ဖြင့် သိမြင်ရလေသည်။ အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်နွယ်မှုတွင် အကျိုးတရားအပေါ်တွင် ပုဂ္ဂိုလ်အလိုအတိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆလျှင် အတ္တအယူ ဖြစ်သည်။ အကျိုးတရားသည် အကြောင်းအားလျော်စွာ ဖြစ်သည်ဟု ယူလျှင် အနတ္တအယူ ဖြစ်ပါသည်။

How is Attachment Uprooted?

When we say we practice Vipassana on Mind and Matter, it simply means observing Mind and Matter as Anicca, Dukkha, and Anatta. Anicca and Anatta are easier to see. Suffering (Dukkha) is known and becomes apparent only later when wisdom matures.

ခြေထောက်နှင့်ကြမ်းနှင့် တိုက်ကြည့်ပါ။ ထိတာကို မပေါ်ချင်လို့ကို မရဘူး။ ကျွန်တော်တို့ ဘာမှ အစိုးမရဘူး။ ဒါ အနတ္တ ပဲ။ လွှတ်လိုက်တာနှင့် မာမှုလေး ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ ဖြစ်ပါသည်။ ဒီဟာတွေ မြင်တဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့က ဘာမှ မမြဲပါလား၊ ငါ့အလိုတိုင်းလည်း ဘာမှ မဖြစ်ပါလား၊ ငါ့အတ္တမဟုတ်ဘူး၊ အနတ္တ။ ဘာမှ မမြဲတဲ့အတွက် အနိစ္စ။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ကျွန်တော်တို့ ဒီအပေါ်မှာ ဘယ်အရာမှ “ ငါ” လို့ ဆွဲယူလို့ မရတော့ဘူး။ အစွဲပြုတ်သွားတာ ဖြစ်ပါသည်။

Practicing Dhamma is solely to uproot attachment. Attachment is uprooted momentarily by Vipassana Wisdom. It is uprooted completely by Path Wisdom (Magga Nana). If attachment is uprooted, one will be liberated. One will be liberated from defilements.

Conclusion – The Truth Known Only by Wisdom

ကျွန်တော် နောက်ဆုံးတွင် အလေးထား ပြောချင်သည်မှာ ပညတ်နှင့်ပရမတ် မှန်မှန်ကန်ကန် တွဲစပ်မသိလို့ရှိရင် ဒီလက္ခဏာတွေကို ဓာတ်လို့ထင်ပြန်ကြောင်း ဖြစ်ပါသည်။ လက္ခဏာက ဓာတ်မဟုတ်ဘူး။ လက္ခဏာသည် ပညတ်ပဲ ဖြစ်သော်လည်း သူ့နောက်ကွယ်မှာ ပရမတ်တရားအစစ်တွေ ရှိတယ်။ ဒီပရမတ်တရားကို ဉာဏ်နှင့်ပဲ တွေ့ရတာ ဖြစ်ပါသည်။

You must see the Natural Characteristics and Common Characteristics (Anicca, Dukkha, Anatta) with wisdom. You must understand that these characteristics do not enter the body, are not the body, yet do not exist apart from the body.

We must strive with the Four Foundations of Mindfulness (Mindfulness of Body, Mindfulness of Feelings, Mindfulness of Consciousness, Mindfulness of Dhamma). The Buddha preached that Mindfulness is the one and only way to reach Nibbana.

In this way, by understanding Concepts and Ultimate Realities and by Noting the Third Thing, if you can look straight at the present, you will uproot attachment and be able to reach Nibbana. I urge you to strive to know this truth yourself, to know it face-to-face.

Dr. Soe Lwin (Mandalay)