Observing the Present Moment Directly – The Key to Reaching the Truth

ကျွန်တော် ဒေါက်တာစိုးလွင်က ယနေ့ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ရှုဆိုသည့် အလွန်အရေးကြီးသော တရားအကြောင်းကို ရှင်းလင်းပြောပြချင်ပါသည်။ ဤတရားသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၏ နှလုံးသားပင်ဖြစ်ပြီး လောကတွင် အတ္တနှင့်အနတ္တ၊ ဆင်းရဲနှင့်လွတ်မြောက်ခြင်း၊ အမှားနှင့်အမှန်တို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သော အဓိကသော့ချက်ကြီး ဖြစ်ပါသည်။

The Profound Meaning of the Present

In the worldly view, we understand the present as "Now." We know we cannot go back to the past, nor can we live in the future in advance. However, because we lack the Dhamma view, the mind does not know how to stay in the present and instead runs and wanders in the past and future. This is the main problem for us worldlings (puthujjana).

ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်နေရသည်ကို လောကအမြင်ဖြင့် နားလည်နိုင်ပါသည်။ အတိတ်ကို တစ်စက္ကန့် ပြန်နေလို့လည်း မရသလို၊ အနာဂတ်ကိုလည်း တစ်စက္ကန့် စောနေလို့လည်း မရပါ။ သို့သော် ဘဝအမြင်မှာ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့် ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိနိုင်ကြပါ။ တရားအားထုတ်ခြင်း ဟူသည် ပစ္စုပ္ပန်၏ သဘာဝအမှန်ကို သိမြင်ရန် သတိပြု ပွားများရခြင်း ဖြစ်သည်။

Knowing the Present through the Dhamma View

If we look from the Dhamma view behind the world: if you clap your hands, the sound cannot come out early, nor can it come out late. It happens directly in the present moment. If the ear and sound collide, the hearing consciousness cannot hear early if it wants to, nor can it hear late if it wants to. Mind and Matter at the moment of hearing are in the present.

ဤသည်မှာ အလွန်အရေးကြီးသော အချက်ဖြစ်ပါသည်။ နားနှင့်အသံနဲ့ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် မပေါ်ချင်လို့ကို မရဘူး။ နားနှင့်အသံနဲ့တိုက်လိုက်တာနဲ့ ကြားစိတ်ကပေါ်တာပဲ။ မပေါ်ချင်လို့ မရတာ အနတ္တ။ နားနှင့်အသံနဲ့အကြောင်းကင်းသွားတာနဲ့ ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ။ အဲ့ဒီတော့ အနတ္တက အရင်လာတယ်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ပြီး ဖြစ်တာက အနတ္တ။ အကြောင်းကင်းလို့ ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ။

Preceding Mind is Present, Subsequent Mind is Past

Practically, when looking at water: seeing the clear appearance is Preceding Mind; knowing it is "water" is Subsequent Mind. The Preceding Mind of seeing the clear appearance is the Present, but the Subsequent Mind, as soon as it knows "water," goes back to the Past. Knowing it as "water" is because of memorization from the past.

Therefore, if the Subsequent Mind can know with Mindfulness exactly as the Preceding Mind knows, one can observe the present moment directly. This is the main method of practicing Vipassana. If there is the Dhamma view where the Subsequent Mind can notice the Preceding Mind, the Preceding Mind no longer runs to the past or future. One can realize a liberated way of living, a view of life that knows how to live in the present without attachment.

The Present and the Characteristic of Non-Self (Anatta)

ကျွန်တော် အထူးအလေးပေးချင်တာက တတိယတစ်ခု သတိပြုဆိုတာကို နားလည်လိုက်တာနဲ့ အနိစ္စနဲ့အနတ္တ လက္ခဏာက တစ်ခါတည်းပေါ်သွားပြီ ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် ပေါ်လာတာက အနတ္တ။ အကြောင်းကင်းလို့ ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ။

ခြေထောက်နှင့်ကြမ်းနှင့် တိုက်ကြည့်ပါ။ ထိတာကို မပေါ်ချင်လို့ကို မရဘူး။ ကျွန်တော်တို့ ဘာမှ အစိုးမရဘူး။ ဒါအနတ္တပဲ။ လွှတ်လိုက်တာနဲ့ မာမှုလေး ချုပ်ပျောက်သွားတာက အနိစ္စ။ ဒီဟာတွေ မြင်တဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့က ဘာမှမမြဲပါလား၊ ငါ့အလိုတိုင်းလည်း ဘာမှမဖြစ်ပါလား၊ ငါ့အတ္တ မဟုတ်ဘူး၊ အနတ္တ။ ဘာမှမမြဲတဲ့အတွက် အနိစ္စ။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ကျွန်တော်တို့ ဒီအပေါ်မှာ ဘယ်အရာမှ “ ငါ” လို့ ဆွဲယူလို့ မရတော့ဘူး။ အစွဲပြုတ်သွားတယ်။

The Main Purpose of Practicing Dhamma

Practicing Dhamma is solely to uproot attachment. Attachment is uprooted momentarily by Vipassana Wisdom. It is uprooted completely by Path Wisdom. What happens when attachment is uprooted? Liberation. One will be liberated from defilements.

ဤသည်မှာ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ရှု၏ အလွန်အရေးကြီးသော အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော်တို့ ပစ္စုပ္ပန်တွေကို သိရင်းနဲ့ အစွဲတွေ လွတ်သွားတာ။ အစွဲလွတ်သွားတဲ့အတွက် ပထမဆုံး ခံစားရတာက လူတွေကို ကြည့်လိုက်လို့ရှိရင် အရင်တုန်းက လိုတစ်မျိုး မလိုတစ်မျိုးတွေ ဖြစ်နေတာ။ လိုရင်လည်း သူက ခင်ချင်တာ ပြောချင်နေတာ၊ အဲ့ဒါကြီးက ဇောတွေ။ မခင်ရင်လည်း သူများတွေကိုိုရှောင်ချင်တာ၊ မတွေ့ချင်တာ၊ မတတ်သာလို့ဆိုတဲ့ ဟာတွေက ကျပ်နေတာ ကိုယ့်ထဲမှာ။ ခင်ချင်ရင်လည်း ကျပ်တာပဲ။ မပြောချင်တာလည်း ကျပ်တာပဲ ကိုယ့်ထဲမှာ။ လောဘလည်း ကျပ်တာ၊ ဒေါသလည်း ကျပ်နေတာပဲ။ အဲ့ဒါတွေ အကုန်ပျောက်သွားတယ်။ တော်တော် အေးချမ်းတာပဲ။ အဲ့လိုတွေ စခံစားရတာ။ ဓမ္မရဲ့ တန်ဖိုးက ကိုယ်တိုင်ခံစားရတာ။ ပါးစပ်ပြောနဲ့ မဟုတ်ဘူး။ ဘွဲ့တွေနဲ့ မဟုတ်ဘူး။

The Present Equals Knowing the Whole World

ကျွန်တော် အထူးပြောချင်တာက ပစ္စုပ္ပန်သိတာနဲ့ တစ်လောကလုံး သိတာ ဖြစ်ပါသည်။ တစ်လောကလုံးက AI ခေါက်စရာမလိုဘူး ကိုယ့်ဟာကိုယ် ဉာဏ်နဲ့ အကုန်နားလည်သွားတာ။ ဤသည်မှာ လောကတွင် AI တွေ၊ Generative AI တွေ၊ Agentic AI တွေ အစုံစုံပဲ ပေါ်နေတဲ့ ခေတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဒီလိုအသိဉာဏ်ပညာတွေ ဒီပစ္စုပ္ပန်ဆိုတဲ့ဟာတစ်ခုကို ကောင်းကောင်းမွန်မွန် မသိရင် လူသားတွေ ပျက်စီးသွားမှာ ဆိုတဲ့ ကျွန်တော်၏ အမြင်ဖြစ်ပါသည်။

The Middle Way (Majjhima Patipada) and the Present

ဒီပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ရှု ဆိုတာက ခုနကပြောသလို အစွန်းနှစ်ပါးနဲ့ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော်က ဒီလောကအကြောင်းလေးကိုပဲ အစွန်းနှစ်ပါးကနေ မဇ္ဈိမပဋိပဒါဆိုတဲ့ ဒီဟာလေးတစ်ခုကို နားလည်ရင်ကို တော်တော်လေး ဟုတ်နေပြီ ဘဝထဲမှာ။ အတိုင်းနဲ့အလွန်ပဲ၊ ဒီကမ္ဘာမှာရှိတဲ့ အရာအားလုံးထက် သာတယ်။

ပညာဆိုတာက ဒီအစွန်းနှစ်ပါးကနေ လွတ်အောင်မြင်မှ ပညာ။ တကယ်ကို ကျွန်တော် သဘောပေါက်တာ။ ကျွန်တော်တို့က စဉ်းစားပြီ။ ဒါကို တန်ဖိုးကြီးအောင် ကျွန်တော် ဘယ်လိုပြရမလဲ ဆိုတဲ့ နောက်တစ်ခု ထပ်စဉ်းစားနေပြီ။ ကျွန်တော်တို့ကတော့ ကြီးမှန်းသိတယ်။ ဒါပေမယ့် ဟိုဘက်က လူတွေက မမြင်သာဘူး ဖြစ်နေတာ ဒီဟာလေးတစ်ခုကို။

The Present is Not Concentration (Samadhi)

အများကြီး အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခုက ပစ္စုပ္ပန်သိတာက သမာဓိမဟုတ်ဘူး ဆိုတာပါ။ ပြောရင် လေပေါတယ်ပဲ ထင်တယ်။ သူက ဒီအားထုတ်လိုက်ရမှ၊ အားထုတ်ပြီးတော့ သူက တစ်ခုခုကို မြင်ရင်ကို သဘောက ကျနေတာ။ ဒါ သမာဓိအစွမ်းပဲ ဖြစ်တယ်။ နိမိတ်တွေ မြင်ရင် မြင်မယ်ပေါ့နော်။ အကြောင်းကြောင်းကြောင့်။

အဲ့တော့ ရုပ်တွေ နာမ်တွေ တကယ်မြင်ပြီး ဖြစ်ပျက်မြင် ဖြစ်ပျက်မုန်း ဖြစ်ပျက်ဆုံးဆို အလွန်ကောင်းပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တောင်မှ သာမန်လူတွေမှာ ဘယ်နှဦး ဖြစ်ခဲ့လဲ။ ဟိုလိုပြုလို့ ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ်လည်း ဖြည့်ဆည်းသင့်သလောက် ဖြည့်ဆည်းရမယ်။ ဒါပေမယ့် ဘဝနေနည်းက ကျွန်တော်တို့ဘဝမှာ ပိုအရေးကြီးနေတယ်။ ဒီနေနည်းသိလာရင် ဒီထွက်မြောက်နည်းလည်း ရလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Teaching Buddhism through Various Perspectives

ကျွန်တော်က Buddhism ကို in the dimension of morality, merit, demerit ပေါ့။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကလည်း Buddha ရဲ့ Teaching ကို အစအဆုံး တင်ပြနိုင်တယ်။ A to Z ပဲ။ အဲ့ဒီ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ရှုထောင့်ကလည်း ပွဲပြီးသွားတာပဲ။ ဒီ Buddhism ကို in the dimension of morality, concentration and wisdom သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ Dimension ကဖြင့်လည်း အကုန်ပြီးသွားတာပဲ။

Then, this Buddhism as Preceding Mind Arising/Passing, Subsequent Mind Path. If we finish the Preceding Mind/Subsequent Mind Dimension, the job is also done. Now, Buddhism as "Observing the Present Moment Directly." If we finish this Dimension of Observing the Present Moment Directly, it is also done. If you master one, you get it.

ဂျပန်က ကားတွေ အမျိုးမျိုး ထုတ်ထားမယ်။ ပုံစံကို မျိုးစုံ ထုတ်တယ်။ ကိုယ်နှစ်သက်တာ စီးပေါ့။ တစ်နေရာကနေ တစ်နေရာ Transport ရောက်သွားရင် ပြီးသွားတာပဲ။ ကျွန်တော်တို့က အခုက အကုန်လိုက် ဟို ကားတွေကို အကုန်လိုက် ဝယ်စီးနေတာလား။ တရားကျ သူက အကုန်လိုက် သိချင်တာ အကုန်လုံးက။ အဲ့ဒါနဲ့ကို ဟို ကားရွေးရင်းနဲ့ ပြီးသွားသလိုပဲ ကျွန်တော်တို့က ဘယ်မှ မရောက်လိုက်ဘူး။

The Present and Dependent Origination

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်လည်နေတယ်။ ဘာလို့လဲ။ သတိမရှိလို့ “ ငါစားတယ်” ဖြစ်နေတာကိုး။ သတိရှိရင် ရုပ်နာမ်တွေပေါ်တယ်လို့သိလိုက်လို့ရှိရင် ရပ်သွားတယ်။ ဤသည်မှာ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ရှုနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ ဆက်နွယ်မှု ဖြစ်ပါသည်။

If we look at Dependent Origination, Mind and Matter are Anatta; the characteristic of Anatta, Anicca, Dukkha. There is no dispute here. The Anatta of Mind and Matter is included in this Dependent Origination: "Because the cause exists, the effect exists." This was not created by any Creator or Almighty. The phenomena called Matter and Mind happened because of causes like Karma, Mind, Temperature, Nutriment, and causes like Object and Sense Door colliding. This is the nature of Anatta.

Nibbana and the Present

နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ ဘာလဲ။ နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ အကြောင်းချုပ်လို့ အကျိုးချုပ်သွားတာ နိဗ္ဗာန်ပဲ။ ဒါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မှာ သမုဒယသစ္စာနဲ့ နိရောဓသစ္စာကိုပဲ ဟောခဲ့တာ။ အကြောင်းချုပ်ရင် အကျိုးချုပ်တယ်။ ဒါက နိဗ္ဗာန်ပဲလေ။ ကျွန်တော်တို့က ဒီ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မှာ အကြောင်းဖြစ်လို့ အကျိုးဖြစ်တယ်၊ အကြောင်းချုပ်လို့ အကျိုးချုပ်တယ်ကို သေချာစဉ်းစားဖို့ကောင်းတယ်။ ဒါ သမုဒယသစ္စာနဲ့ နိရောဓသစ္စာကို ဟောကြားခဲ့တယ်။ နိရောဓသစ္စာဆိုတာ နိဗ္ဗာန်ပဲ။ နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ အကြောင်းချုပ်လို့ အကျိုးချုပ်သွားတာပဲ။ အဲ့ဒါ အနတ္တပဲ။

Conclusion – Mindfulness is the Only Refuge

Practicing Vipassana means establishing Mindfulness. How do we establish Mindfulness? With Diligence (Viriya). Why must we establish Mindfulness? Because Mindfulness protects you.

သေခါနီးမှာ ပူပန်မှုတွေ၊ ကြောင့်ကြမှုတွေမဖြစ်အောင် ဘယ်သူကပဲ စောင့်ရှောက်မှာလဲ။ သတိ။ သတိကပဲ စောင့်ရှောက်တာ။ မျက်စိမှိတ်ပြီးတော့ ဝင်လေထွက်လေ ကိုယ်အားထုတ်ခဲ့တဲ့ သတိသာလှည့်လိုက်။ အဲ့ဒီသတိလေးနဲ့သာသေ။ အဲ့ဒီသတိက ဘာသတိလဲ။ ကုသိုလ်တရား။ အဲ့ဒီသတိကြောင့် သုဂတိအနေနဲ့ နတ်ပြည်မှာ သောတပန်ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

Your sons, daughters, relatives, money, doctors—none of these are your refuge. So, since Mindfulness is the only refuge, shelter, and support, what must we do? We must establish Mindfulness.

Search for money, too. But search for Mindfulness as well. Just as you give a lot of time to search for money, try to search for Mindfulness for at least half an hour or an hour a day.

Always pray: "May I realize Nibbana with Path Wisdom and Fruition Wisdom in this very life." As soon as you bow down, pray for that. Keep that Mindfulness always.

May you be persons who can completely extinguish the fires of Samsara—the Round of Defilements, the Round of Karma, the Round of Results, and all Suffering.

Sadhu, Sadhu, Sadhu.

Dr. Soe Lwin (Mandalay)